Acne is een aandoening waarbij de talgklieren verstopt raken. Soms treden er ontstekingen op. Talg is een olie-achtige stof die de huid soepel houdt en beschermt tegen uitdrogen. Elke talgklier heeft een opening, de porie. Daardoor kan de talg naar buiten.

Mee-eters
In de puberteit gaat het lichaam meer hormonen aanmaken, onder meer androgene hormonen. Deze hormonen maken dat de talgklieren groeien en meer talg gaan maken. Tegelijk gaat de huid sneller afschilferen. Dan kan een mengsel van dode huidcellen en talg een prop vormen in het afvoerkanaaltje van de talgklier. Dat raakt verstopt, en zo ontstaat een talgophoping onder de huid: een mee-eter (comedo).

Als de porie nog een beetje open is, ontstaat een zwart puntje (open of zwarte comedo). De zwarte kleur is huidpigment, geen vuil. Mee-eters betekenen dus niet dat je je niet genoeg wast! Is de porie helemaal afgesloten dan ontstaat een wit bultje (gesloten of witte comedo).

Pukkels en puisten
De verstopte talgklieren kunnen gaan ontsteken. Dat is het werk van een bacterie die normaal op de huid voorkomt. Dan ontstaat er een rode pukkel of een puistje met een puskopje: een ophopingen van talg en pus vlak onder het oppervlak van de huid.

De ontsteking kan ook dieper in de huid zitten (cyste). Dan zijn er grote rode pukkels te zien.

Fabeltjes
Over acne wordt allerlei onzin verteld. Daarom:

• acne ontstaat niet door het eten van chocola, varkensvlees, of wat dan ook;
• je krijgt geen puistjes doordat je je niet genoeg wast;
• acne heeft ook niets te maken met bepaalde seksuele gewoonten.

De hormonen zijn de belangrijkste oorzaak van het ontstaan van acne. Maar er zijn wel dingen die je beter kunt doen of juist laten om het binnen de perken te houden.

• Gezond leven helpt voor een gezonde huid. Eet evenwichtig, met vooral veel fruit, drink veel water, rook niet, neem voldoende nachtrust en ga niet te veel zonnen.
• Make-up op basis van vet of olie is niet goed voor een huid met puistjes. Gebruik liever make-up op waterbasis.
• Maak de huid hoogstens tweemaal per dag schoon. Gebruik lauwwarm water en een pH-neutrale zeep (wastablet of emulsie).
• Als je pukkels of puistjes hebt, kun je ook een reinigingsmiddel gebruiken met chloorhexidine.
• Krabben, peuteren en uitknijpen kunnen ontstekingen en littekens veroorzaken. Laat witte comedonen en grote puisten met rust. Je mag alleen mee-eters (zwarte comedonen) en rijpe puistjes uitknijpen. Neem dan eerst een warme douche of leg er een vochtig kompres op. Dan gaan de poriën open.
• Ga eens naar een schoonheidsspecialist of een huidtherapeut. Daar kun je advies krijgen over verantwoord uitknijpen. Er zijn behandelingen die een gunstig effect hebben op acne.
• Zonlicht kan helpen tegen de ontstekingen, vooral in een droog klimaat. Vochtige warmte is minder gunstig. Het is niet zeker of de zonnebank ook zo`n goed effect heeft. De UV-straling van de zon en de zonnebank heeft ook nadelen: de kans op huidkanker wordt er groter door.

Wat maakt het erger?
Er zijn allerlei invloeden die het ontstaan van acne bevorderen of die bestaande acne verergeren:

• bepaalde medicijnen;
• spiersterkende middelen (anabole steroïden);
• anticonceptiepil. Gebruik je de pil en worden je puistjes daar erger van, dan kan het zin hebben op een andere pil over te stappen;
• irritatie door uitknijpen of peuteren, maar ook door de wrijving van de kinband van een brommerhelm;
• cosmetica op oliebasis;
• te veel wassen;
• de combinatie van vochtige warmte en UV-licht;
• menstruatie en zwangerschap;
• stress;
• sommige chemische stoffen, zoals vetten, teerproducten, en bestrijdingsmiddelen tegen onkruid en insecten.

Bij de apotheek zijn werkzame middelen tegen acne te koop. In de meest gebruikte vrij verkrijgbare middelen tegen acne zit benzoylperoxide. Dat schilfert de huid af en remt de ontstekingsverschijnselen. Bovendien remt het de groei van de bacteriën die de ontstekingen veroorzaken.

Andere middelen bevatten salicylzuur. Ook dat bevordert de afschilfering van de huid. Chloorhexidine doodt bacteriën. Het is verkrijgbaar in de vorm van een oplossing, crème en zeep.

Reken erop dat je puistjes niet zomaar verdwijnen als je een middel tegen acne gaat gebruiken. Het duurt twee à drie maanden voordat het echt minder wordt. Het is een kwestie van stug volhouden en veel geduld hebben.

Als je benzoylperoxide gaat gebruiken, moet je beginnen met een 5%-gel en die eerst maar één keer per dag aanbrengen. Na een paar dagen mag je het twee keer per dag gaan gebruiken.

Deze langzame opbouw is nodig, omdat de huid in het begin geïrriteerd kan raken door de actieve stoffen in het geneesmiddel. Dan wordt hij rood en branderig. Is die irritatie ernstig of duurt ze langer dan een week, dan kun je beter overstappen op een ander middel. Sommige mensen zijn overgevoelig voor benzoylperoxide.

Zowel benzoylperoxide, salicylzuur als chloorhexidine kunnen zonder bezwaar gebruikt worden tijdens zwangerschap of borstvoeding.

N.B. Benzoylperoxide kan een blekende werking hebben op kleding, beddengoed, wenkbrauwen en haar.

Acne is normaal voor jonge mensen tussen de 14 en 25. Je hoeft er niet mee naar de huisarts, behalve als je veel ontstekingen hebt. Ook als je na drie maanden zelfbehandeling geen verbetering ziet, is het zinvol de huisarts te raadplegen.

In de volgende gevallen is acne altijd een reden om naar de huisarts te gaan.

• Als een baby of een kind onder de tien jaar acne krijgt.
• Als een volwassen vrouw plotseling een vrij ernstige acne krijgt.
• Als de acne gepaard gaat met koorts en gewrichtsklachten.
• Als iemand wel pukkels en puistjes heeft maar geen mee-eters.
• Als de acne mogelijk veroorzaakt wordt door een voorgeschreven geneesmiddel.
• Als je acne hebt en de anticonceptiepil wilt gaan gebruiken.

Middelen die de groei van de buitenste huidlaag remmen
Bij acne zijn poriën in de huid verstopt. Dit ontstaat vaak doordat de buitenste huidlaag te snel groeit. Benzoylperoxide en salicylzuur verweken de buitenste huidlaag en verminderen overmatige groei hiervan.

Zo voorkomen ze dat de poriën verstoppen. Ze verminderen bovendien de groei van de acnebacterie waardoor de puistjes en pukkels afnemen. Deze middelen worden gebruikt in gel, crème of lotion. Voorbeelden zijn benzoylperoxide gel, salicylzuur crème of lotion en resorcinol crème of gel.

Azelaïnezuur
Azelaïnezuur weekt het bovenste laagje van de huid los en voorkomt zo dat de poriën verstoppen. Ook remt het de groei van de acnebacterie. Hierdoor nemen de puistjes en pukkeltjes af. 

Antibiotica die op de huid worden toegepast
Als bovenstaande behandeling met middelen die de buitenste huidlaag verweken niet voldoende helpt, kan een lotion of gel met anitbiotica worden voorgeschreven. De acnebacterie speelt een rol bij de infectie van de porie en het ontstaan van pukkels en puistjes.

Antibiotica toegepast op de huid in een lotion of een gel, remmen de groei van deze acnebacterie op de huid en dus het ontstaan van pukkels en puistjes. Voorbeelden zijn erytromycine en clindamycine.

Antibiotica om in te nemen
Antibiotica remmen de groei van de acnebacterie en daarmee het ontstaan van ontstekingen en pukkels en puistjes. Antibiotica in tabletten of capsules, werken in het hele lichaam en werken zodoende sterker dan antibiotica die op de huid worden gebruikt. Ze worden voorgeschreven als middelen op de huid onvoldoende werken. Voorbeelden zijn doxycycline, minocycline, tetracycline en erytromycine.

Antischimmelmiddelen.
Deze werken tegen de acnebacterie. Ze worden altijd gebruikt in combinatie met andere middelen tegen acne, zoals benzoylperoxide huidgel. Voorbeeld is miconazol op de huid.

Anticonceptiepil met anti-androgeenhormonen
Anti-androgeenhormonen gaan de werking van mannelijke (androgene) geslachtshormonen tegen. Deze geslachtshormonen stimuleren de talgproductie. Als bij acne een porie verstopt raakt, hoopt de talg zich op en ontstaan puistjes en pukkels.

Bij vrouwen met acne die tevens de anticonceptiepil willen gebruiken, kan gekozen worden voor een pil met anti-androgeenhormonen. Deze pil werkt gewoon als anticonceptiepil, maar remt bovendien de talgproductie, waardoor de vette huid en acne afnemen. Voorbeeld is cyproteron in combinatie met ethinylestradiol in de vorm van anticonceptiepil.

Desinfectantia
Desinfectantia of ontsmettingsmiddelen maken de celwand van de acnebacterie kapot waardoor deze afsterft. Deze middelen kunnen gebruikt worden bij de reiniging van de huid. Voorbeeld is chloorhexidine.

Retinoïden
Retinoïden beïnvloeden de groei en de rijping van huidcellen. De huidcellen laten daardoor los en hopen zich niet op in de poriën. De poriën raken hierdoor minder snel verstopt.

Retinoïden verminderen ook de talgproductie en remmen ontstekingen.

Retinoïden worden gebruikt wanneer andere medicijnen niet voldoende helpen. Voorbeelden zijn tretinoïne op de huid en isotretinoïne om in te nemen.

Deze tekst is geschreven door het Wetenschappelijk Instituut van de KNMP. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.