Aandoening
Klacht en ziekte : Botontkalking
Wat is botontkalking

Kans op een botbreuk

Wanneer u ouder bent dan 50 jaar, is de kans op een botbreuk groter nadat u al eerder iets gebroken heeft of wanneer u botontkalking (osteoporose) heeft.

Wat is botontkalking?

In uw botten wordt voortdurend nieuw botweefsel aangemaakt en oud botweefsel afgebroken. Dat is normaal. Tijdens de groei is er meer aanmaak van botweefsel, op oudere leeftijd meer afbraak. Met het ouder worden worden uw botten daardoor brozer. Als ze erg breekbaar zijn, spreken we van botontkalking of osteoporose. Uw botten kunnen dan gemakkelijker breken en ruggenwervels kunnen inzakken.

In de eerste jaren na de overgang wordt het bot sneller afgebroken. Oudere vrouwen hebben daardoor meer kans op botontkalking dan mannen. Verder kunnen bepaalde ziekten en medicijnen botontkalking veroorzaken.

Voor de stevigheid van uw botten is het gedurende uw hele leven belangrijk dat:

  • u veel beweegt (ten minste een halfuur per dag);
  • u dagelijks een kwartier tot een halfuur naar buiten gaat en in het daglicht komt (met tenminste het gezicht en de handen onbedekt) zodat uw huid voldoende vitamine D kan aanmaken;
  • uw voeding voldoende kalk bevat (met bijvoorbeeld 4 eenheden zuivel per dag): Dit is nodig voor de aanmaak van botweefsel.

Hoe kunt u botontkalking herkennen?

  • Botontkalking geeft zelf geen klachten. U heeft wel meer kans dat u iets breekt.
  • Botbreuken door botontkalking komen meestal pas voor op hogere leeftijd.
  • Zo kan er een ruggenwervel breken en/of inzakken, waardoor u krommer of kleiner wordt.
  • Een ingezakte of gebroken wervel geeft zelden pijnklachten. Soms doet het wel pijn en kunt u tijdelijk minder doen.
  • Lagerugpijn wordt zelden door botontkalking veroorzaakt.
Wat kunt u zelf doen aan botontkalking

Botontkalking is niet de enige oorzaak waardoor oudere mensen vaker een bot breken. Op hogere leeftijd kunt u gemakkelijker vallen. Dat komt bijvoorbeeld door evenwichtsstoornissen of doordat u minder goed ziet.

De volgende adviezen zijn voor iedereen van belang om botontkalking tegen te gaan, vallen te voorkomen en de kans op een botbreuk te verminderen.

  • Zorg voor voldoende lichaamsbeweging een halfuur per dag wandelen, fietsen of sporten. Lichaamsbeweging bevordert de aanmaak van botweefsel. Bovendien oefent u daarmee uw spieren. Door veel te bewegen reageert u ook beter, waardoor u minder gauw valt. Blijf dus vooral actief.
  • Zorg voor een gezonde voeding met vier porties zuivel per dag. Een portie zuivel komt overeen met een glas (150 ml) melk, karnemelk, yoghurt, kwark of vla, of een plak kaas van 20 gram (beleg voor één boterham). Zuivelproducten bevatten kalk (calcium) en vitamine D. Wanneer het u niet lukt om voldoende zuivel te nuttigen, vertel dat dan aan de huisarts.
  • Vitamine D is nodig om kalk uit de voeding op te nemen. Als u dagelijks 15 tot 30 minuten buiten komt met in elk geval uw gezicht en handen onbedekt, maakt uw lichaam via zonlicht (ook op bewolkte dagen) voldoende vitamine D aan. Als u een donkere huidskleur heeft en/of zelden bij daglicht buitenkomt, of daarbij uw gezicht grotendeels bedekt, dan is het goed om dat met uw huisarts te bespreken.
  • Op hogere leeftijd is het verstandig enkele maatregelen te nemen om vallen te voorkomen.
    • Zorg dat er geen losliggende matjes of elektriciteitssnoeren op uw vloer liggen.
    • Zorg voor goede verlichting in huis. Laat ’s nachts een lichtje aan zodat u ook dan genoeg kunt zien.
    • Als u bij het opstaan soms duizelig wordt, ga dan eerst even op de rand van het bed zitten.
    • Zet uw leesbril af als u rondloopt, anders ziet u de vloer of de treden van de trap niet goed.
    • Heeft u een bril om mee in de verte te zien, zet die dan op voordat u gaat lopen. U heeft dan beter zicht op drempels, trappen en stoepranden.
    • Vaak kunnen bepaalde oefeningen (balans- en krachttraining) en hulpmiddelen (looprekje) ertoe bijdragen dat u steviger staat. Als u slaaptabletten gebruikt, probeer daar dan mee te stoppen of te minderen. Deze tabletten maken u (ook overdag) suf. Daardoor kunt u, vooral als u ’s nachts uit bed komt, gemakkelijk vallen.
    • Ook andere medicijnen, zoals antidepressiva kunnen de kans op vallen vergroten, evenals een te laag vitamine D.
  • Stop met roken.
  • Drink niet meer dan 2 glazen alcohol per dag en liefst niet elke dag.

Extra kalk (calcium) is meestal niet nodig. Als u de aanbevolen hoeveelheden zuivel inneemt (tenminste 4 eenheden zuivel per dag), is dat genoeg. Wanneer het u niet lukt voldoende zuivel binnen te krijgen, bespreek dit dan aan uw huisarts.

Extra vitamine D kan nodig zijn.
Wanneer u dagelijks bij daglicht gedurende 15 tot 30 minuten buitenkomt, maakt uw lichaam voldoende vitamine D aan. Bedenk daarbij dat het zonlicht/daglicht alleen werkt op onbedekte huid. Uw lichaam neemt een kleine hoeveelheid vitamine D op uit de voeding. Vitamine D zit bijvoorbeeld in vette zoutwatervis als makreel, zalm, sardines en ook paling. In de ouderwetse levertraan (visolie van met name schelvissoorten) zit veel vitamine D. Vitamine D is aan margarines en halvarines toegevoegd. Omdat er in de voeding maar weinig vitamine D zit, blijft het belangrijk om dagelijks buiten te komen.

Voor sommige mensen kan inname van extra vitamine D nodig zijn om botontkalking te voorkomen:

  • als u een vrouw bent en u bent ouder dan 50 jaar of u bent een man ouder dan 70 jaar;
  • als u te weinig buiten in het daglicht komt;
  • als u een donkere huidskleur heeft of gesluierd gekleed gaat;
  • als u in een verpleeg- of verzorgingstehuis woont;
  • als u een verhoogde kans heeft op een botbreuk;
  • als u osteoporose heeft die met medicijnen (bisfosfonaten) wordt behandeld.
Kijk voor meer informatie over Botontkalking op www.thuisarts.nl

Bron: Nederlands Huisartsen Genootschap.
Laatst bijgewerkt : 1 Oktober 2012

Welke geneesmiddelen kunnen worden gebruikt bij botontkalking?

Bisfosfonaten
Bisfosfonaten zijn middelen die zich binden aan het calcium in het bot en hierdoor de afbraak van het bot remmen. Doordat de botten worden versterkt zal de kans op botbreuken afnemen. Voorbeelden zijn alendroninezuur, clodroninezuur, etidroninezuur, ibandroninezuur, pamidroninezuur, risedroninezuur en zoledroninezuur.

Bisfosfonaten worden ook gebruikt in combinatie met calciumcarbonaat. Calciumcarbonaat zorgt voor een toename van de hoeveelheid calcium (kalk) in het bloed. Hierdoor is er meer calcium beschikbaar voor de voortdurende botaanmaak. Voorbeeld is etidroninezuur met calciumcarbonaat.

Calcium
Calcium (kalk) zorgt voor een toename van de hoeveelheid calcium in uw bloed. Hierdoor is er meer kalk beschikbaar voor de voortdurende botaanmaak, zodat de kans op botbreuken vermindert. Voorbeeld is calciumcarbonaat en calciumcarbonaat met calciumlactogluconaat.

Colecalciferol
Colecalciferol ofwel vitamine D, zorgt voor de opname van kalk uit het voedsel. Kalk is nodig voor een goede opbouw van botten. Vitamine D moet worden gecombineerd met voldoende calcium (kalk). Hierdoor wordt de kans op botbreuken verminderd.

Teriparatide
Teriparatide lijkt sterk op het hormoon van de bijschildklier dat parathormoon of PTH wordt genoemd. Dit hormoon stimuleert de opname van calcium uit de darm en de vorming van nieuwe botcellen. Teriparatide werkt op dezelfde manier. Door het samen met een voldoende hoeveelheid calcium (kalk) en vitamine D te gebruiken worden uw botten sterker. U heeft minder kans op een botbreuk. 

Strontiumranelaat
Strontiumranelaat stimuleert de botaanmaak en vermindert de botafbraak. Doordat de botten worden versterkt zal de kans op botbreuken afnemen.

Oestrogeenhormonen
Oestrogenen zijn vrouwelijke geslachtshormonen. Bij vrouwen wordt bot na de overgang sneller afgebroken, door de verminderde aanmaak van oestrogenen. Hierdoor kunnen de botten brozer worden. De geneesmiddelen met oestrogeenhormonen vullen de hoeveelheid oestrogenen in het lichaam aan. Hierdoor worden de botten steviger en zal de kans op botbreuken verminderen.

Oestrogeenhormonen kunnen alleen worden gegeven, of in combinatie met progestagenen.

  • Middelen met alleen oestrogeenhormonen worden gegeven aan vrouwen die geen baarmoeder meer hebben en daardoor een verminderde productie van oestrogeenhormonen hebben. Het is verkrijgbaar in gewone tabletten, pleisters en implantatietabletten. Pleisters en implantatietabletten geven gedurende een bepaalde tijd estradiol af aan het lichaam. Voorbeelden zijn estradiol pleister, estradiol tabletten, estradiol implantatietabletten en geconjugeerde oestrogenen.
  • De progestageenhormonen voorkomen dat het baarmoederslijmvlies bovenmatig gaat groeien. De combinatie van oestrogenen met progestagenen wordt gegeven aan vrouwen na de menopauze, die hun baarmoeder nog hebben. Voorbeeld van een middel met alleen progestagenen: dydrogesteron. Deze wordt bij botontkalking gebruikt in combinatie met bovenstaande middelen met alleen oestrogeenhormonen. Voorbeelden van middelen met een combinatie van oestrogeen- en progestageenhormonen: estradiol met dydrogesteron en estradiol met norethisteron.

Selectieve estrogeen receptor modulatoren (SERM`s)
SERM`s (Selectieve Estrogen Receptor Modulatoren) zijn middelen die de werking van de vrouwelijke oestrogeenhormonen gedeeltelijk nabootsen en gedeeltelijk tegenwerken. Net als oestrogenen remmen ze de botafbraak en versterken de botten zodat de kans op botbreuken vermindert. Het wordt vaak samen gebruikt met calcium (kalk) en vitamine D. Voorbeelden zijn bazedoxifeen en raloxifeen.

Denosumab
Denosumab bindt zich aan de cellen in het bot die de botafbraak verzorgen. Hierdoor worden ze geremd en wordt het bot minder afgebroken. De botten worden hierdoor steviger. Hierdoor heeft u minder kans op botbreuken. Als andere middelen niet voldoende helpen om botbreuken te voorkomen, en er ontstaat een nieuwe botbreuk, dan kan de arts denosumab, samen met calcium en vitamine D, voorschrijven.


De informatie over bovenstaande aandoening is geschreven door het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). Het onderdeel over de medicijnen die bij de aandoening kunnen worden gebruikt, is geschreven door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, zijn het NHG en de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

  • Gerelateerde thema's
  • Medicijnen bij
Doe de risicotest Diabetesfonds
Sluiten