Aandoening
Klacht en ziekte : Koortslip
Wat is koortslip

Een koortslip betekent uitslag aan of op de lippen. De officiële naam is herpes labialis. De oorzaak is het zeer besmettelijke herpes simplex virus (HSV). 8 à 9 van de 10 mensen dragen dit virus bij zich. Vaak besmetten ouders hun jonge kinderen. Dit gaat dikwijls ongemerkt, maar sommige kleine kinderen worden dan ernstig ziek.

Jonge mensen hebben het vaakst een koortslip. Als ze ouder worden, komt hun koortslip meestal minder vaak terug. Mensen die regelmatig een koortslip hebben, hebben dat gemiddeld 3 keer per jaar.

Wie besmet is, heeft het virus altijd bij zich, opgesloten in bepaalde zenuwcellen. Van tijd tot tijd wordt het virus actief en gaat dan via de zenuw naar de huid - altijd naar dezelfde plek. Vanaf dat moment is het virus besmettelijk. Er kan dan een koortslip ontstaan.

Uitlokkende factoren
Een koortslip - het actief worden van het virus - kan worden uitgelokt door bijvoorbeeld zonlicht, kou, wind, menstruatie, vermoeidheid, wondjes of koorts (bijvoorbeeld bij griep).

Verschijnselen

  • Het begint met een tintelend, jeukend of branderig gevoel op de grens tussen de lip en de huid eromheen. Veel mensen herkennen dit en weten dan: er is een koortslip op komst. Al in deze fase is een koortslip besmettelijk.
  • Na enkele uren tot dagen ontstaan er pijnlijke blaasjes. Die zijn gevuld met helder vocht. De blaasjes gaan stuk, het vocht gaat eruit en er ontstaat een wondje.
  • Op het wondje komt een korstje, meestal gelig van kleur. Het korstje valt er na een paar dagen af. De huid eronder is gaaf, en het besmettingsgevaar is voorbij.
  • De koortslip geneest dus vanzelf in 7 tot 10 dagen en laat geen littekens na.

Besmetting

  • Vooral het vocht in de blaasjes geeft een groot besmettingsrisico voor anderen - maar ook kun je bij jezelf de besmetting overbrengen: van de mond naar bijvoorbeeld een oog.
  • Een herpesinfectie aan het oog is pijnlijk, ernstig en kan het hoornvlies blijvend beschadigen.
  • Niet iedereen die besmet is met het virus, krijgt een koortslip - waarom is niet bekend. Een koortslip ontstaat maar bij 10-20 procent van de mensen die het virus bij zich dragen. De andere 80-90 procent krijgt geen koortslip, maar kan wel anderen besmetten. Dit komt doordat het virus ongemerkt van tijd tot tijd actief is in de mond of keel. Een goede hygiëne is dus belangrijk, maar verder is hiertegen weinig te doen.
  • Er zijn twee typen van het herpes simplex virus. Ze kunnen een koortslip veroorzaken, maar ook herpes genitalis: een infectie van de geslachtsorganen. Dat is een seksueel overdraagbare aandoening (SOA).
  • Dit houdt in dat iemand via (orale) seks ook besmet kan worden met deze herpesvirussen.
  • Mensen met een verminderde afweer zijn extra gevoelig voor het herpesvirus: denk aan mensen met aids, mensen die chemotherapie krijgen of een transplantatie hebben ondergaan, maar ook mensen met constitutioneel eczeem.
Wat kunt u zelf doen aan koortslip

Voorkomen
Probeer te voorkomen dat uitlokkende factoren een kans krijgen.

  • Zorg voor voldoende weerstand, dus voor een goede conditie: neem voldoende (nacht)rust, rook niet, eet gezond en neem regelmatig lichaamsbeweging.
  • Bescherm de lippen door ze vet te houden met lippenbalsem of vaseline. Gebruik in de zon een lippenbalsem met UV-filter.

Besmetting tegengaan
Vanaf de eerste tintelingen is de koortslip besmettelijk. Vooral baby`s en jonge kinderen kunnen ernstig ziek worden van een herpesinfectie.

  • Was altijd de handen met zeep voor en na aanraking van de koortslip.
  • Raak anderen zo min mogelijk aan. Kom met de koortslip niet te dicht bij baby`s en jonge kinderen – niet zoenen, niet knuffelen.
  • Vermijd orale seks.
  • Breng oogmake-up niet of heel voorzichtig aan, om een herpesinfectie van het oog te voorkomen.
  • Gebruik handdoeken, washandjes, scheergerei en dergelijke niet samen met iemand anders.
  • Breng een middel tegen koortslip alleen aan op de pijnlijke plek of de blaasjes. Smeer het niet uit, want dan kan het virus juist verspreid worden.
Wat kan de apotheker voor u doen?

Een besmetting met het herpesvirus is niet te genezen. En helaas, er zijn geen middelen die een koortslip kunnen voorkomen, al wordt dat wel eens gedacht. Maar, er zijn bij de apotheek middelen te koop die de genezingsduur met een paar dagen kunnen bekorten. Een voorwaarde is wel dat u daarmee begint zodra de tinteling en roodheid opkomt. Het gaat om een aanstipvloeistof, crème, gel of olie met zinksulfaat of zinkoxide. Zo`n middel bevordert het indrogen van de blaasjes en bestrijdt de jeuk.

Fase van roodheid en tinteling

  • Houd de lippen vet, en breng zinksulfaatgel, zinksulfaatvaselinecrème of zinkolie aan. Deze middelen mag u ook gebruiken bij zwangerschap of borstvoeding. Dosering: 4 tot 6 maal per dag zo dik mogelijk aanbrengen (niet uitsmeren), alleen op de pijnlijke plek of op de blaasjes. Begin zodra de tinteling en roodheid opkomt – dus zorg dat u een tube in huis of in de tas hebt - en ga door tot de blaasjes zijn ingedroogd.
  • Was voor en na het aanbrengen de handen goed. U kunt het middel aanbrengen met een schoon wattenstaafje.
  • Welk type middel kiest u? Een gel is makkelijk in gebruik, een crème is lekker zacht. Een gel met zinksulfaat is kleurloos, een olie met zinkoxide is wit. De zinkolie is prettig vanwege de smeerbaarheid, maar is cosmetisch niet zo aantrekkelijk omdat het wit is. Maar ‘s nachts kan het goede diensten bewijzen.
  • Neem bij elke nieuwe aanval van koortslip een nieuwe tube. Een onaangebroken tube is houdbaar tot de datum die op de verpakking staat. Maar eenmaal aangebroken, is een crème of gel maximaal 3 maanden houdbaar. Deel een tube niet met anderen, vanwege het besmettingsrisico.

Blaasjesstadium

  • Vooral het vocht in de blaasjes is besmettelijk.
  • U kunt het uitdrogen van de blaasjes versnellen met bovengenoemde middelen met zinksulfaat of zinkoxide.

Korstjesstadium

  • Krab het korstje nooit los; het valt vanzelf af.
  • Bescherm de lippen met vaseline of lippenbalsem, zo nodig met UV-filter.

Goed om te weten

  • Om de lippen vet te houden, kunt u bij de apotheek vragen naar vaseline. Dit is ongeparfumeerd en bevat geen geneesmiddel.
  • Middelen met aciclovir en penciclovir worden afgeraden. In vergelijking met zinksulfaat of zinkoxide hebben ze wat meer bijwerkingen - een licht stekend, branderig of (bij penciclovir) verdoofd gevoel en kans op overgevoeligheid. Als bij de eerste tintelingen gestart wordt, duurt de koortslipperiode hooguit een halve dag korter. In het blaasjesstadium en daarna helpen aciclovir en penciclovir niet meer. Bovendien mogen deze middelen niet gebruikt worden bij zwangerschap of borstvoeding omdat er niet genoeg bekend is over een mogelijke schadelijkheid.
  • Daarnaast heeft het gebruik van aciclovir of penciclovir tegen een koortslip nóg een nadeel: het virus kan eraan wennen en er resistent voor worden. Dat kan inhouden dat die middelen uiteindelijk niet meer werken tegen andere virusinfecties die veel ernstiger zijn dan een koortslip
In welke gevallen kunt u beter naar de huisarts gaan?

In welke gevallen kunt u beter naar de huisarts gaan?

Kinderen jonger dan 6 jaar
Blaasjes in en om de mond kunnen wijzen op een eerste besmetting met het herpes simplex virus. Het kind kan hiervan ernstig ziek zijn: met koorts, opgezette lymfeklieren, met pijn en ontstekingen in en om de mond. Soms met kans op uitdroging als het kind niet wil drinken. De (huis)arts kan bepalen of het om een herpesinfectie gaat.

Kinderen vanaf 6 jaar/volwassenen

  • Als u 6 maal per jaar of nog vaker een koortslip heeft. Dit kan duiden op een verminderde weerstand of een afweerstoornis.
  • Als de blaasjes niet pijnlijk zijn. Dan kan er iets anders aan de hand zijn.
  • Als de plekjes na 14 dagen niet verdwenen zijn. Dan is het misschien geen koortslip, maar iets anders.
  • Als het vocht in de blaasjes niet helder is, maar troebel of pussig. Dan is er misschien meer, of iets anders aan de hand. Bijvoorbeeld een infectie met bacteriën zoals impetigo (krentenbaard), dat is een zeer besmettelijke bacteriële infectie met gelig pus en korstvorming.
  • Als de blaasjes ook op andere lichaamsdelen voorkomen (bijvoorbeeld ogen, vingers, vagina, penis). Houd extra rekening met de besmettelijkheid.
  • Als iemand met een koortslip ook constitutioneel eczeem heeft of een verminderde afweer.
Welke geneesmiddelen kunnen worden gebruikt bij koortslip?

Zinksulfaat
Zinksulfaat werkt licht samentrekkend en beschermend. Zinksulfaat verlicht jeuk en pijn. Bovendien zou het de groei van virussen remmen. Het moet gebruikt worden tot de blaasjes zijn ingedroogd.

Zinksulfaat voorkomt niet dat de koortslip later weer terug keert. Het virus blijft dus aanwezig in de gezichtszenuwen. Het branderige tintelende gevoel kunt u tegengaan met zinksulfaat gel. Voorbeeld is zinksulfaat in een gel of vette crème.

Zinkoxide
Zinkoxide werkt licht samentrekkend en beschermend op de huid. Afhankelijk van de basis waarin het is verwerkt, werkt het ook indrogend, jeukstillend of verkoelend. Het moet gebruikt worden tot de blaasjes zijn ingedroogd.

Zinkoxide voorkomt niet dat de koortslip later weer terug keert. Het virus blijft dus aanwezig in de gezichtszenuwen. Het branderige tintelende gevoel kunt u tegengaan met zinkoxide in olie of pasta. Voorbeeld is zinkoxide in olie of pasta.

Antivirusmiddelen
Antivirusmiddelen gebruikt bij een koortslip hebben een klein effect. Met deze middelen kunt u proberen de koortslip iets sneller over te laten gaan. Ze voorkomen niet dat de koortslip later weer terugkeert. Ze doden het virus namelijk niet. Het virus blijft dus aanwezig in de gezichtszenuwen. Voorbeelden zijn aciclovir, valaciclovir en penciclovir.

Deze tekst is geschreven door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

Doe de risicotest Diabetesfonds
Sluiten