Behalve licht en warmte zendt de zon ook ultraviolette straling (UV) uit. Deze straling kan de huid beschadigen. Er zijn twee soorten UV-straling: UV-A en UV-B.

UV-A en UV-B

De UV-straling die ons bereikt, bestaat uit UV-A en UV-B. Van beide soorten straling word je bruin. Een bruine huid beschermt tegen UV-straling, maar deze bescherming is minimaal. Andere vormen van bescherming, zoals antizonnebrandcrème, de schaduw opzoeken en beschermende kleding dragen, zijn nog steeds noodzakelijk. UV-A-straling zorgt voor een versnelde veroudering van de huid (rimpels), zonneallergie en op den duur een grotere kans op huidkanker. UV-B-straling is nodig voor de aanmaak van vitamine D, maar deze straling veroorzaakt ook zonnebrand. Tijdens het zonnen merken mensen hier nog niets van, omdat de pijn pas uren later optreedt. UV-B-straling maakt de huid dikker, wat op zichzelf een bescherming is. Maar deze straling kan ook het DNA, het erfelijk materiaal in de huidcellen, aantasten en daardoor huidkanker veroorzaken.

Zonnestand

Hoeveel schadelijke straling er is, hangt onder meer af van de stand van de zon. Bij een lage zonnestand zijn de risico`s kleiner. `s Morgens vroeg en laat in de middag heeft de zon minder kracht, net als in de winter. Midden op de dag staat de zon het hoogst. Het is daarom verstandig om midden op de dag, tussen 12 en 15 uur de zon te vermijden, of u extra te beschermen tegen te veel zon.

Zonkracht

De intensiteit van de UV-straling wordt zonkracht genoemd, uitgedrukt in waarden tussen 0 en 10. De zonkracht wordt beïnvloed door het jaargetijde, het weer, door het landschap en door luchtvervuiling.
Bij bewolkt weer is de zonkracht kleiner, maar ook dan is er UV-straling. De zonkracht hangt niet af van de temperatuur. De zonkracht kan op een heldere koele dag net zo hoog zijn als op een warme dag. Verbranden gaat net zo snel, alleen voel je dit minder.
Ultraviolette straling wordt weerkaatst door sneeuw, water en zand. In het hooggebergte, op het water en aan het strand kun je daardoor sneller verbranden dan je zou verwachten. Op deze plaatsen is extra bescherming tegen de zon aan te raden. Zwevende stofdeeltjes in de lucht houden de UV-straling voor een deel tegen. In schone lucht, bijvoorbeeld hoog in de bergen is er daardoor meer UV-straling. Bovendien houdt de ozon in de atmosfeer ultraviolette straling tegen. Maar de ozonlaag wordt aangetast door milieuvervuilende stoffen en daardoor is er op aarde meer UV-straling. Informatie over de verwachte zonkracht is verkrijgbaar bij het KNMI.
Bovendien kunt u zich aanmelden voor het gratis zonkrachtalarm. Wanneer de zonkracht 7 of hoger is krijgt u per sms een bericht dat het verstandig is die dag extra beschermingsmaatregelen te treffen in verband met hoge zonkrachtverwachting. www.alarmbericht.nl

De één is gevoeliger voor te veel zon dan de ander, maar iedereen doet er goed aan zich niet onbeperkt aan de zon bloot te stellen. Zoek op het heetst van een zonnige zomerdag tussen 12 en 15 uur liever de schaduw op.

Kleding
Een makkelijke manier om u te beschermen tegen te veel zon, is kleding te dragen en een zonnehoed of –pet op te zetten. Voor in de tropen is er zelfs speciale dichtgeweven kleding waar de zon bijna niet doorheen komt. Sinds een aantal jaar is er speciale UV-werende kleding op de markt. Deze kleding is vooral geschikt voor mensen die zich extra moeten beschermen tegen de zon omdat ze snel verbranden of bijvoorbeeld veel buiten zijn. Katoenen of linnen kleding heeft het voordeel dat de stof koel aanvoelt en transpiratievocht opneemt. Kleding van kunstvezel is minder geschikt. Net als antizonnebrandmiddelen heeft kleding een beschermingsfactor (SPF). Een dunne, lichte stof (bijvoorbeeld een linnen blouse) heeft een beschermingsfactor van SPF 10. Donkere kleding heeft een hogere beschermingsfactor. Een dikkere stof zoals spijkerstof heeft een nóg hogere beschermingsfactor.

Middelen tegen zonnebrand
Antizonnebrandmiddelen beschermen de huid tegen te veel UV-straling. De meeste middelen beschermen vooral tegen UV-B-straling, dus tegen verbranding. Op de verpakking van het antizonnebrandmiddel staat een getal dat aangeeft hoe sterk de bescherming is – de beschermingsfactor. Hoe hoger het getal, hoe langer u in de zon kunt zijn zonder te verbranden. De beschermingsfactor is een standaardmaat voor hoe lang de huid beschermd is tegen UV-straling. Stel dat u met een onbeschermde huid tien minuten in de zon kunt zijn zonder te verbranden, dan kan een antizonnebrandcrème met beschermingsfactor 12 u ongeveer 12 x 10 minuten beschermen tegen verbranding. Voor een hele dag buiten zijn op een Nederlandse zomerdag hebt u al gauw factor 10 à 12 nodig. Wie langdurig buiten in de zon wil zijn, doet er goed aan een antizonnebrandmiddel te kiezen dat ook tegen UV-A-straling beschermt. Er staan dan twee getallen op de verpakking. Antizonnebrandmiddelen zijn er op waterbasis en op vetbasis. Een middel op vetbasis is vooral geschikt voor de wintersport, omdat zo`n middel niet op de huid kan bevriezen. Zonnebrandolie beschermt niet of nauwelijks tegen UV-straling en is daarom niet aan te bevelen. Smeer u – afhankelijk van de zonkracht en de tijd dat u in de zon bent – om de twee uur royaal in met een antizonnebrandmiddel. En begin daar een half uur voordat u de zon in gaat al mee.

Huidtypen
Sommige mensen worden makkelijk bruin, anderen verbranden heel snel. Dat hangt af van het huidtype. Zoek uw huidtype in de onderstaande tabel.

Mensen met huidtype 1 moeten zich natuurlijk veel meer beschermen tegen een teveel aan UV-straling dan mensen met huidtype 4. Onderstaande tabel geeft een richtlijn voor de beschermingsfactor die nodig is voor de verschillende huidtypen. Met deze beschermingsfactoren kunt u , afhankelijk van de zonkracht, maximaal drie uur in de zon. Met een lagere factor loopt u het risico te verbranden. Deze getallen gelden voor Nederland. Voor buitenlandse zonvakanties en de wintersport worden hogere beschermingsfactoren aangeraden

(bron: KWF Kankerbestrijding)

Iemand met huidtype 1 moet zich bijzonder goed beschermen. Een zonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor gebruiken én beschermende kleding dragen én op het heetst van de dag in de schaduw blijven.

Kinderen
Kinderen hebben een tere huid die makkelijk te veel zon krijgt. Leg baby`s tot zes maanden nooit in de zon. Laat kinderen onder de drie jaar niet te lang (bloot) in de zon spelen – zeker niet tussen 12 en 15 uur. Bescherm hen, maar ook grotere kinderen altijd tegen zonnebrand. Laat ze in de schaduw spelen, trek ze een T-shirt aan, zet ze een hoedje of petje op en smeer ze in met een antizonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor (20 à 30). Smeer plekjes die gauw verbranden zoals neus, oren, nek, etc. extra in. Herhaal het insmeren elke twee uur, zeker na het zwemmen. Ook waterproofproducten verdwijnen namelijk voor een deel bij het afdrogen en het in het water spelen. Ook als een kind makkelijk bruin wordt, bestaat het risico dat de UV-stralen het henlater huidkanker bezorgen. Er zijn speciale antizonnebrandmiddelen voor kinderen verkrijgbaar in de apotheek.

Door sommige geneesmiddelen kunt u overgevoelig worden voor zonlicht. U kunt dan het beste zo min mogelijk in de zon komen en u zeer goed beschermen tegen de zon als u buiten bent, ook bij bewolkt weer.

Huidreacties
Uw lichaam kan door het geneesmiddel op twee manieren reageren:

• Niet-allergische reactie Deze reactie komt het vaakst voor. Door blootstelling aan de zon verbrandt de huid veel sneller dan gewoonlijk.
• Allergische reactie Deze reactie treedt later op. Soms pas dagen, of zelfs weken na de blootstelling aan de zon krijgt u eczeem of huiduitslag. Deze kan ook voorkomen op delen van de huid die niet in de zon zijn geweest.

Geneesmiddelen
In onderstaande tabel staan de belangrijkste middelen die u overgevoelig voor zonlicht kunnen maken. Lees bij elk middel dat u gebruikt eerst in de bijsluiter wat u kunt verwachten of overleg eventueel met uw apotheek. Misschien is het mogelijk een ander geneesmiddel te gebruiken dat deze bijwerking niet heeft.

Behandeling
U kunt zelf bij verbranding door lichtovergevoeligheid de huid koelen met natte omslagen en eventueel een pijnstiller nemen. Bij jeuk helpen tabletten die de allergische reactie onderdrukken (antihistaminica). Is de huid ontstoken, dan kan deze behandeld worden met een verdovende crème. Is de reactie zeer ernstig, dan kan de huisarts tabletten prednison of prednisolon voorschrijven.

Ga niet langdurig in de zon liggen tussen 12.00 en 15.00 uur `s middags. De zonkracht heeft niets te maken met de temperatuur.

Zonkracht

• Ga niet langdurig in de zon liggen tussen 12.00 en 15.00 uur `s middags. Dan staat de zon het hoogst en is de zonkracht het sterkst.
• Vergis u niet: op een koele, winderige dag met zon is het risico van verbranden groot. De zonkracht heeft niets te maken met de temperatuur.

Bescherming

• Laat uw huid voorzichtig wennen aan de zon, ook als u al bruin bent. Zonnebrand blijft een belangrijke factor bij huidveroudering en het ontstaan van huidkanker.
• Vergeet niet een zonnebrandmiddel opnieuw aan te brengen na het zwemmen. Ook als u een waterproofproduct gebruikt. In het water en bij het afdrogen verdwijnt het middel toch gedeeltelijk.
• Draag in de zon een petje of zonnehoed.
• Draag een zonnebril met UV-bescherming in de zon; ook de ogen zijn gevoelig voor UV-straling. Door overmatige blootstelling aan UV-straling kun je last krijgen van hoornvliesontsteking.
• Een insectenafweermiddel dat DEET bevat breekt het antizonnebrandmiddel af. Hierdoor werkt het antizonnebrandmiddel niet meer goed. Dit gebeurt ook als u het middel met DEET enige tijd voor of na de antizonnebrandcrème opsmeert.
  • Gebruik liever geen middelen met DEET als u ook antizonnebrandcrème gebruikt. Bescherm uzelf tegen muggen met een middel dat geen DEET bevat of op een andere manier. Als de zon onder gaat worden muggen vaak actief. Het is dan geen probleem om een middel met DEET te gebruiken omdat zonnebrandcrème op dat moment niet nodig is.
  • Wanneer u in een gebied bent waar muggen ziektes kunnen veroorzaken is het belangrijk om uzelf te beschermen met een middel met DEET. Bescherm u dan extra tegen de zon door bijvoorbeeld de schaduw op te zoeken en beschermende kleding te dragen.

Na het zonnen

• Gebruik na het zonnen een ‘aftersun`-middel. Dit werkt verkoelend en verzorgend.
• Als u toch verbrand bent, ga dan direct uit de zon en blijf minstens drie dagen uit de zon om uw huid te laten herstellen. Gebruik eventueel een verkoelend ‘aftersun`-middel. Doet uw huid pijn, leg er dan natte doeken op en neem eventueel paracetamol. Neem contact op met de huisarts als een groot gedeelte van uw huid gezwollen is door de verbranding, als u veel blaren krijgt of als u door de verbranding last krijgt van koude rillingen, koorts, misselijkheid, braken, hoofdpijn of hartkloppingen.

Sinds eind jaren ‘80 heeft KWF Kankerbestrijding campagnes gevoerd om mensen bewust te maken van de risico`s van zonnen. De laatste jaren richt KWF Kankerbestrijding zich expliciet op kinderen en hun ouders of verzorgers met de zoncampagne `Te veel zon is niet gezond`, waarin Sjonnie Shadow een rol speelt. Overmatige blootstelling aan zonlicht tijdens de kinderjaren en het aantal keer dat iemand is verbrand, lijken een rol te spelen bij het ontstaan van huidkanker. Hoe vaker kinderen verbranden, hoe groter de kans dat zij in hun latere leven huidkanker ontwikkelen.

Sjonnie Shadow

Speciaal voor kinderen is in 2005 het concept ‘Sjonnie Shadow` ontwikkeld. Dit is een stripfiguur die kinderen op een speelse manier leert zich te beschermen tegen te veel zon. Sjonnie Shadow laat kinderen ook kennismaken met begrippen als UV-straling en zonkracht. Hij leert hen waarom verstandig zonnen belangrijk is en hoe je dat doet. KWF Kankerbestrijding wil ouders en verzorgers regelmatig herinneren aan het belang van verstandig zonnen. Meer informatie is te vinden op www.kwfkankerbestrijding.nl rechtsboven banner ‘verstandig zonnen`. Op de actiesite www.sjonnieshadow.nl kunnen kinderen (en hun ouders) terecht voor zonnetips, spelletjes, een prijsvraag en informatie voor een werkstuk of spreekbeurt.

www.kwfkankerbestrijding.nl/zonnen
De stie van KWF Kankerbestrijding geeft veel informatie over huidkanker en het voorkomen daarvan. Bovendien kunt u er gratis folders downloaden of bestellen. Ga naar ‘minder kans op kanker` -> ‘verstandig zonnen`.
U kunt voor advies ook bellen met de gratis hulp- en informatielijn van het KWF: 0800-0 22 66 22 (ma t/m vrij 9.00 - 12.30 uur en 13.30 - 17.00 uur voor vragen over kanker en kankerbestrijding)
 
www.knmi.nl/kodac/weer_en_gezondheid/zonkracht.html
Op de site van het KNMI kunt u het gehele jaar door achtergrondinformatie vinden over de zonkracht. Ook kunt u er lezen wat de verwachte zonkracht is voor Nederland en een aantal andere landen. 
 
www.huidfonds.nl
De site van het Nationaal huidfonds geeft informatie over UV-therapie, gevoeligheid voor zonlicht en andere huidaandoeningen dan huidkanker. U kunt ook bellen met de Huid-Infolijn: 026-351 41 60. 
 
www.sjonnieshadow.nl
De website voor ouders en kinderen rond de zoncampagne van KWF Kankerbestrijding bevat informatie over zonkracht, huidtype(test), antizonnebrandmiddelen, geplande activiteiten binnen de campagne ‘Te veel zon is niet gezond`, etc. 
 
www.verantwoordzonnen.nl
De brancheorganisatie voor de zonnebranche, Vereniging Samenwerking Verantwoord Zonnen, geeft voorlichting over verstandig zonnen en zonnebankgebruik.