Medicijn

Medicijn: hydrocortison

print
Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt?

Hydrocortison (cortisol) is een bijnierschorshormoon, ook wel corticosteroïd genoemd.

In het menselijk lichaam wordt het gemaakt door de bijnierschors. Het is nodig om energie, mineralen en zouten vrij te maken en op te slaan. Verder remt het ontstekingen en overgevoeligheidsreacties.

Artsen schrijven hydrocortison voor bij bijnierziekten, zoals de ziekte van Addison, de ziekte van Cushing en het adrenogenitaal syndroom. Ook wordt het gebruikt bij astma en bij COPD (zoals chronische bronchitis en longemfyseem).





Bijnierziekten

Hydrocortison wordt gebruikt wanneer de eigen bijnierschors geen of te weinig cortisol aanmaakt. Dit is het geval bij:

  • primaire bijnierschorsinsufficiëntie, zoals de ziekte van Addison;
  • de ziekte van Cushing, nadat de bijnieren zijn verwijderd of na een operatie aan de hypofyse;
  • ziekte van de hypofyse (een klier in de hersenen) waardoor deze de bijnier niet meer aanstuurt om bijnierschorshormoon te maken.
  • het adrenogenitaal syndroom: een aangeboren afwijking van de productie van hormonen in de bijnieren. 

Werking
De natuurlijke aanmaak van cortisol vertoont een dagritme: in de vroege ochtend is de cortisolspiegel hoog en gedurende de dag neemt de hoeveelheid cortisol af. Ook neemt de hoeveelheid toe bij inspanning, ziekte of stress.

De behandeling met hydrocortison moet ook een dergelijk patroon vertonen. Daarom neemt men 's ochtends meestal meer hydrocortison dan `s avonds en moet men soms bij ziekte of ernstige psychische stress extra hydrocortison innemen.

Bij een plotseling tekort aan cortisol (levensbedreigende Addison-crisis) wordt hydrocortison soms per injectie toegediend, omdat dit sneller werkt en de patiënt niet meer altijd in staat is tabletten te slikken.


Klik voor meer informatie over medicijnen bij bijnierziekten.

Ziekte van Addison

Bij de ziekte van Addison functioneren de bijnieren niet meer goed. Een soortgelijke situatie ontstaat ook wanneer de bijnieren ontbreken (na operatieve verwijdering van de bijnieren, bijvoorbeeld vanwege een tumor). Dit heeft als gevolg een tekort aan cortisol, aldosteron en sommige mannelijke geslachtshormonen.

De behandeling bestaat meestal uit de combinatie van hydrocortison met fludrocortison. Mannelijke geslachtshormonen worden soms aangevuld met DHEA.

Hierboven, bij Bijnierziekten leest u hoe hydrocortison werkt bij primaire bijnierschorsinsufficiëntie.


Klik voor meer informatie over medicijnen bij ziekte van addison.

Ziekte van Cushing

Bij de ziekte van Cushing maakt de bijnierschors te veel bijnierschorshormoon aan. Dit komt meestal door een goedaardige tumor in de hypofyse, maar het kan ook komen door een tumor in de bijnier of elders in het lichaam. Een operatie kan dan nodig zijn.

Na een operatie aan de hypofyse kan de hoeveelheid bijnierschorshormoon juist tijdelijk te laag zijn. Dan moet het bijnierschorshormoon tijdelijk worden aangevuld.

Een enkele keer kan het nodig zijn de bijnieren te verwijderen. Daarna moet het bijnierschorshormoon worden aangevuld.

Hydrocortison wordt ook toegepast als slechts één van de bijnieren is verwijderd. Het wordt dan gebruikt totdat de andere bijnier weer voldoende cortisol aanmaakt.

Hierboven bij Bijnierziekten, leest u hoe hydrocortison werkt bij de ziekte van Cushing.


Klik voor meer informatie over medicijnen bij ziekte van cushing.

Adrenogenitaal syndroom

Het adrenogenitaal syndroom is een aandoening waarbij de aanmaak van hormonen door de bijnieren gestoord is. De bijnieren kunnen te weinig cortisol en aldosteron en te veel mannelijke geslachtshormonen aanmaken.

De behandeling van het adrenogenitaal syndroom bestaat meestal uit de combinatie van cortison of hydrocortison met fludrocortison.

Hierboven bij Bijnierziekten, leest u hoe hydrocortison werkt bij het adrenogenitaal syndroom.


Klik voor meer informatie over medicijnen bij adrenogenitaal syndroom.

Astma

Artsen schrijven hydrocortison ook voor bij longziekten, zoals astma en COPD.

Verschijnselen
Bij astma verkrampen de spieren van de luchtwegen, waardoor u kortademig wordt, moet hoesten en het benauwd krijgt. Deze aanvallen van benauwdheid ontstaan door prikkels, zoals koude lucht, rook, inspanning, emoties en stoffen waar u allergisch voor bent. Er zijn periodes waarin u gevoeliger bent voor deze prikkels.

Behandeling
Een stootkuur met hydrocortison wordt toegepast bij een plotselinge verergering van astma. Bij een stootkuur krijgt u injecties met hydrocortison. Soms krijgt u één injectie, die dan gedurende enkele dagen blijft werken.

Effect
Hydrocortison geneest de aandoening niet, maar onderdrukt de ziekteverschijnselen, zodat uw lichaam zich makkelijker kan herstellen. Ook is er meer effect van andere geneesmiddelen als uw conditie beter is.

Meestal merkt u de werking binnen enkele uren. Soms is de stootkuur bedoeld om de periode te overbruggen tot u de werking merkt van een ander middel, waarvan het effect langzamer intreedt.


Klik voor meer informatie over medicijnen bij astma.

Chronische obstructieve longziekten (COPD)

Verschijnselen
COPD is de Engelse afkorting voor chronische obstructieve longziekte. Bij COPD zijn de luchtwegen blijvend vernauwd en heeft u last van slijm in de luchtwegen. U moet daardoor veel hoesten en bent vrijwel altijd benauwd. De klachten kunnen af en toe verergeren of juist verbeteren. De oorzaak van COPD is meestal een beschadiging van de luchtwegen, bijvoorbeeld door roken.

Behandeling
Bij een plotselinge verergering van COPD krijgt u meestal een stootkuur met prednisolon. U krijgt dan tabletten of capsules. Deze moet u gedurende 1 tot 2 weken gebruiken. 

Soms wordt een stootkuur met hydrocortison toegepast. Bij een stootkuur krijgt u injecties met hydrocortison. Soms krijgt u één injectie, die dan gedurende enkele dagen blijft werken.

Effect
Hydrocortison geneest de aandoening niet, maar onderdrukt de ziekteverschijnselen, zodat uw lichaam zich makkelijker kan herstellen. Ook is er meer effect van andere geneesmiddelen als uw conditie beter is.

Meestal merkt u de werking binnen enkele uren. Soms is de stootkuur bedoeld om de periode te overbruggen tot u de werking merkt van een ander middel, waarvan het effect langzamer intreedt.


Klik voor meer informatie over medicijnen bij chronische obstructieve longziekten (copd).

Op welke bijwerkingen moet ik letten?vraagteken.gif
Uitleg frequenties:

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Venster sluiten

Behalve het gewenste effect kan dit middel bijwerkingen geven. De kans op deze bijwerkingen hangt af van uw eigen gevoeligheid voor deze bijwerkingen, de hoeveelheid hydrocortison die u gebruikt en de duur van de behandeling. Vraag uw arts welke bijwerkingen u kunt verwachten.

Als u hydrocortison gebruikt omdat uw bijnieren zelf geen of onvoldoende cortisol aanmaken, zult u alleen last van bijwerkingen hebben als de dosering niet goed is ingesteld.

Bij ziekte, een medische ingreep of ernstige psychische stress, heeft u meer hydrocortison nodig. Als de dosis dan niet wordt verhoogd, dan krijgt u klachten van cortisoltekort (Addison-crisis).

  • Addison-crisis. Dit kenmerkt zich door gebrek aan eetlust, duizeligheid, misselijkheid, braken, krampende buikpijn en diarree, vaak gepaard gaande met koorts, slaperigheid, sufheid en zwakte, tot verschijnselen als extreme vermoeidheid.
  • Vochttekort. U merkt dit aan een droge huid en slijmvliezen, een lage bloeddruk en vaak diepliggende ogen. Het is dan heel belangrijk om de bloeddruk te laten meten! U zult dan snel het tekort moeten aanvullen met het slikken van extra hydrocortison. Of wanneer dat niet mogelijk is (bijvoorbeeld door braken, diarree of sufheid) met een noodinjectie. Het is ook verstandig bij een beginnende crisis direct de specialist te waarschuwen.

Soms, meteen vanaf het begin van de behandeling

  • Maag- of darmklachten. De maag- en darmwand kunnen gevoeliger zijn, waardoor eerder maag- en darmzweren ontstaan. Overleg voor gebruik met uw arts als u recent een maag- of darmzweer heeft gehad of die nu nog heeft. Eventueel kan uw arts een maagzuurbeschermend middel voorschrijven.

Zelden

  • Omdat bijnierschorshormonen de aanmaak en afbraak van koolhydraten beïnvloeden, kunnen bij mensen die daarvoor gevoelig zijn, verschijnselen van diabetes (suikerziekte) ontstaan. Zij merken dit doordat zij veel dorst krijgen en veel moeten plassen. Dit kan vooral optreden bij mensen boven de 75 jaar. Mensen met diabetes kunnen tijdens de behandeling meer insuline of bloedsuikerverlagende tabletten nodig hebben. Meet extra vaak uw bloedglucosegehalte.
  • Mensen met de spierziekte myasthenia gravis kunnen extra last van hun aandoening krijgen. Overleg hierover met uw arts.
  • Stoornissen in het hartritme. U kunt een licht verhoogd risico op hartritmestoornissen hebben.

Zeer zelden

  • Als u aan psoriasis lijdt: u kunt meer last krijgen van deze aandoening als u stopt met dit medicijn. Neem contact op met uw arts als u last heeft van rode schilferende of glanzende plekken op de huid, beschadigingen van de huid, jeuk, putjes in de nagels en gewrichtsklachten.

Soms, bij te veel hydrocortison in het bloed

  • Tijdelijke veranderingen in gevoel en stemming, die per persoon kunnen verschillen. Men kan energieker, prikkelbaar, rusteloos, angstig of agressief worden, maar ook neerslachtig, futloos of vermoeid. Overleg voor gebruik met uw arts als u depressief bent of hiervoor wordt behandeld. Mocht u veel last hebben van stemmingsveranderingen, vraag dan uw arts om advies. Mogelijk kan de dosering enigszins worden verlaagd.
  • Slecht genezende wonden en meer kans op infecties met bacteriën, virussen of schimmels. Start de behandeling niet, als het enigszins kan, als u last heeft van aandoeningen die zijn veroorzaakt door infecties van bacteriën, schimmels of virussen. Als de infectie uit de hand loopt, heeft u dat niet in de gaten, omdat bijnierschorshormonen ontstekingsverschijnselen, zoals roodheid en zwelling, tegengaan. Mocht zich een infectie tijdens het gebruik voordoen, bespreek dan met de arts wat u moet doen. Neem in elk geval contact op bij plotseling opkomende ontstekingen, bij ontstekingen in of rond het oog en bij een ontstekingen waarvan u weet of vermoedt dat deze door een virus zijn veroorzaakt.
    • Overleg met uw arts als u moet worden gevaccineerd, bijvoorbeeld tegen tropische ziekten. Mogelijk reageert uw lichaam onvoldoende op de inenting.
    • Raadpleeg uw arts als u een wond heeft die slecht geneest.

Als er maandenlang een te grote hoeveelheid hydrocortison in het bloed is

  • Sommige mensen worden dikker door de veranderde opbouw en afbraak van vet, door een toename van de eetlust en door het vasthouden van vocht. Het is vaak nodig de eetgewoonten aan te passen om het gewicht op peil te houden. Een diëtist kan u daarbij helpen. Vraag uw huisarts om een verwijzing.
  • Regelmatig krijgen mensen een opgezwollen gezicht. Dit is voor velen een belangrijk nadeel van de behandeling. Het is niet altijd mooi en terwijl het niet goed met hen gaat, zien zij er voor hun omgeving juist 'welvarend' uit.
  • Dunne huid, waardoor het de onderliggende weefsels minder goed beschermt. Hierdoor kunt u eerder last krijgen van blauwe plekken en streepvormige littekens (striae).
  • Andere effecten op de huid zijn dat wonden minder goed en minder snel genezen en dat er een verhoogde kans is op acne (jeugdpuistjes) en overmatige haargroei, vooral in het gezicht.

Als er jarenlang regelmatig een te grote hoeveelheid hydrocortison in het bloed is, kunt u last krijgen van verlies van botweefsel (osteoporose). De botten worden brozer, waardoor deze eerder breken. Te veel hydrocortison versterkt het natuurlijke afbraakproces van de botten, waardoor broze botten ontstaan. Het is daarom belangrijk tijdens het gebruik van hydrocortison voldoende kalk te gebruiken (in de vorm van zuivelproducten of eventueel als tabletten). Ook lichaamsbeweging is noodzakelijk voor een actieve opbouw van de botten.


Hoe moet ik dit medicijn gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek of in de bijsluiter. Vraag ook uw arts om een duidelijke instructie op papier. De dosering bij dit middel is vaak ingewikkeld, omdat het afhankelijk is van uw persoonlijke situatie. Bij een verblijf op grote hoogte (gebergte) is bijvoorbeeld soms een hogere dosering nodig.

Hoe?

Tabletten of capsules
Sommige mensen vinden dat de tabletten een onplezierige bittere smaak hebben. Wanneer dit is toegestaan, kunt u de tabletten innemen met een lepel vla of yoghurt. Eventueel kunt u uw arts vragen een recept te schrijven voor gelatinecapsules, die de apotheek voor u kan maken. Zo'n capsule kunt u in zijn geheel inslikken, waarna hij in de maag oplost. Verwerking in een capsule kan ook prettig zijn als u erg veel tabletten in één keer moet slikken.

Injecties
De injecties worden door een arts toegediend. In sommige gevallen (bijvoorbeeld wanneer u op vakantie gaat) kunnen u of uw partner worden geïnstrueerd om zelf te kunnen spuiten in noodsituaties.

Wanneer

Bij vervanging van eigen bijnierschorshormoon

Tabletten of capsules
U moet hydrocortison meestal in 2 keer innemen. Tweederde van de hoeveelheid in de ochtend en eenderde laat in de middag. Soms in 3 keer. Neem de ochtend dosis zo vroeg mogelijk in. Blijf eventueel daarna nog enige tijd in bed om 'op gang te komen'.

Soms adviseert de arts een ander schema, bijvoorbeeld een dosis vlak voor het slapengaan (bij het adrenogenitaal syndroom).

Verder zult u extra hydrocortison moeten gebruiken in situaties van ziekte, stress, een medische ingreep of inspanning. Als u de situatie voorziet (bijvoorbeeld een examen of het laten verwijderen van een moedervlek), kunt u het beste vooraf extra hydrocortison innemen.

Injecties
Als de verschijnselen van een tekort te groot zijn, is men niet altijd in staat tabletten of capsules in te nemen en zal iemand een injectie met een bijnierschorshormoon moeten toedienen.

Bij COPD of astma
Dit middel wordt meestal als injectie door een arts of verpleegkundige toegediend.

Hoe lang?
Bij ziektes waarbij het lichaam zelf geen of onvoldoende cortisol aanmaakt, moet u dit middel levenslang gebruiken.


Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?

De vergeten dosis moet u alsnog zo snel mogelijk gebruiken.


Als ik dit medicijn gebruik, mag ik dan...

autorijden, alcohol drinken en alles eten?
Bij dit middel zijn hiervoor geen beperkingen.


Heeft dit medicijn een wisselwerking met andere medicijnen?

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

  • Ontstekingsremmende pijnstillers, zoals acetylsalicylzuur, diclofenac, ibuprofen, naproxen en celecoxib. Ontstekingsremmende pijnstillers hebben als bijwerking maag- en darmzweren. Hydrocortison kan de kans op deze bijwerking verhogen. Zo nodig kan uw arts u bij deze combinatie een maagbeschermend middel voorschrijven. De pijnstiller paracetamol heeft deze bijwerking niet en kunt u wel veilig gebruiken.
  • Vaccins, bijvoorbeeld bof-mazelen-rodehondvaccin (BMR), gelekoortsvaccin en BCG-vaccin. Hydrocortison vermindert de werkzaamheid van deze vaccins en kan de kans op bijwerkingen ervan verhogen. Overleg hierover met uw arts.
  • Middelen onder andere gebruikt bij epilepsie die een van de volgende bestanddelen bevatten: carbamazepine, fenobarbital, fenytoïne of primidon en het middel tegen tuberculose rifampicine. Deze middelen kunnen de hoeveelheid hydrocortison in het bloed verlagen. Bij stoppen, verhogen ze juist de hoeveelheid hydrocortison. Overleg hierover met uw arts of apotheker. Dus ook als u met een van deze middelen gaat stoppen.

Kan ik dit medicijn gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?

Zwangerschap

  • Injecties als stootkuur zijn soms mogelijk tijdens zwangerschap of als u zwanger wilt worden. Overleg hierover met uw arts.
  • Ter vervanging van een tekort aan cortisol, kunt u dit middel veilig gebruiken, mits de dosering goed is ingesteld. Raadpleeg uw arts.

Borstvoeding

  • Bij een eemalige injectie als stootkuur kunt u borstvoeding geven. Het geeft dan weinig risico voor de baby. Bij een intensievere toepassing moet u samen met uw arts de risico's afwegen tegen de voordelen.
  • Ter vervanging van een tekort aan cortisol, kunt u dit middel veilig gebruiken, mits de dosering goed is ingesteld. Raadpleeg uw arts.

Kan ik zomaar met dit medicijn stoppen?

Bij ziektes waarbij het lichaam zelf geen of onvoldoende bijnierschorshormonen aanmaakt, zal de bijnierschors niet of nauwelijks meer op gang komen. U moet dit middel daarom levenslang gebruiken.

Mag u wel stoppen? En gebruikt u dit middel langer dan 3 weken achter elkaar? Bouw dan langzaam af in overleg met uw arts.

Als u niet langzaam afbouwt, kunt u last krijgen van ernstige ziekteverschijnselen, zoals diarree, misselijkheid, zwakte en vermoeidheid.

Deze ziekteverschijnselen ontstaan doordat uw eigen bijnierschors tijdens het gebruik minder hormonen aanmaakt, omdat het merkt dat er al voldoende bijnierschorshormoon in het lichaam aanwezig is. Het duurt enige weken tot soms meer dan een jaar voor de bijnierschors weer helemaal op gang is.


Recept nodig en welke toedieningsvormen?

Hydrocortison is sinds 1952 internationaal op de markt. In tabletten is het op recept verkrijgbaar als het merkloze Hydrocortison en in capsules is het op recept verkrijgbaar als het merkloze Hydrocortison capsules FNA. In injecties is het op recept verkrijgbaar als Solu Cortef en het merkloze Hydrocortison.


Wilt u meer weten over de prijs en vergoeding van uw medicijn, lees dan verder in het thema prijzen en vergoedingen van medicijnen.

Klik hier voor meer informatie over : Cortisol, Hydrocortison, Solu Cortef, Hydrocortison capsules FNA

Persoonlijk advies
Wilt u meer weten, of heeft u een vraag over uw eigen situatie? Breng dan een bezoek aan uw eigen apotheek. Uw eigen apotheker is op de hoogte van uw persoonlijke omstandigheden en kan u uitgebreid begeleiden bij uw medicijngebruik.
Zoek een apotheek bij u in de buurt:
Heeft u niet gevonden wat u zocht?
Stel een vraag aan de apotheker:
Laatst gewijzigd:27-5-2014

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

Ervaringen van andere gebruikers (U verlaat apotheek.nl)

Meldingen over Hydrocortison

29 januari 2014

Even een nuancering op de bovenstaande reactie: hydrocortisol kan bepaalde emoties versterken. Ligt bij iedereen anders. Maar als het je aanspreekt dat het...

21 januari 2014

Het lijkt in het begin wel speed . Je kan alles aan alleen je krijgt er zo een trek van.

  • Gerelateerde klachten & ziektes
Doe de risicotest Diabetesfonds
Sluiten