Pioglitazon is een verlager van het bloedglucose. Het behoort tot de thiazolidinedionen. Het zorgt ervoor dat glucose beter in de lichaamscellen wordt opgenomen.

Artsen schrijven het voor bij diabetes mellitus (suikerziekte).

Pioglitazon wordt gebruikt bij type-2-diabetes. Dit type diabetes werd vroeger ouderdomsdiabetes genoemd.

Verschijnselen
Bij diabetes bevindt zich te veel glucose in het bloed. Dit veroorzaakt dorst, een droge mond, veel plassen, wazig zien, moeheid, lusteloosheid en slecht genezende wonden. Verder is een te hoog bloedglucose schadelijk, vooral voor de ogen, het hart, de nieren en de zenuwen.

Oorzaak
Hoe ontstaat dit teveel aan glucose? Na een maaltijd maakt het lichaam glucose uit koolhydraten, bijvoorbeeld uit suiker, brood en aardappels. De glucose die zo in het bloed komt, kan worden gebruikt als brandstof, bijvoorbeeld door de hersenen. Ook slaan de lever en spieren glucose op, als voorraad voor later. Hiervoor hebben ze insuline nodig. Insuline wordt door de alvleesklier gemaakt.

Bij type-2-diabetes zijn de lever en spieren minder gevoelig voor insuline. Er is dan meer insuline van de alvleesklier nodig. Soms kan de alvleesklier niet zo veel insuline aanmaken. Het gevolg is dat niet alle glucose wordt opgeslagen en de hoeveelheid glucose in uw bloed stijgt.

Behandeling
Om de hoeveelheid glucose in uw bloed te verlagen, kunt u meer bewegen en minder calorierijk eten. Het lichaam wordt dan weer gevoeliger voor insuline. Hierdoor is er minder insuline nodig om de glucose uit uw bloed op te nemen.

Als dit niet voldoende helpt, zal uw arts meestal een glucoseverlagend medicijn voorschrijven. In het algemeen schrijft uw arts eerst metformine voor, een andere glucoseverlager. Pioglitazon wordt gebruikt als andere glucoseverlagers onvoldoende helpen of niet worden verdragen. Het kan alleen of in combinatie met andere glucoseverlagers gebruikt worden.

Werking
Dit medicijn verbetert de opname van glucose vanuit het bloed in de lichaamscellen en zorgt dat de lever minder glucose aan het bloed afgeeft. Hierdoor daalt hetbloedglucose.

Pioglitazon werkt binnen 2 uur en de werking kan tot 24 uur aanhouden.

Effect
Dorst, vaak plassen en een droge mond verdwijnen binnen twee tot drie dagen. Vermoeidheidsklachten verminderen meestal binnen twee weken. Na acht weken is het effect van pioglitazon maximaal. Verbetering van oogklachten kan twee tot drie maanden duren. In het begin van de behandeling kan wazig zien zelfs tijdelijk toenemen. Wacht dus liefst nog een aantal weken met het aanmeten van een (nieuwe) leesbril.

Het is belangrijk dat u dit medicijn uw leven lang elke dag inneemt. Op de lange termijn zult u minder kans hebben op oogschade, nierproblemen, slecht genezende wonden en zenuwpijn.

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven. De belangrijkste bijwerkingen zijn gewichtstoename, wazig zien en vocht vasthouden.

Zelden

• Gewichtstoename en toename van de eetlust. Raadpleeg uw arts als uw gewicht teveel toeneemt.
• Wazig zien. Dit treedt alleen op aan het begin van de behandeling en gaat vanzelf over als u gewend bent aan het medicijn. 
• Vocht vasthouden (oedeem). Dit merkt u vooral aan opgezwollen enkels en voeten. Mensen die al last van vocht vasthouden hebben, bijvoorbeeld door hartfalen zijn hier extra gevoelig voor. Overleg daarom voor gebruik met uw arts als u hartfalen of oedeem heeft.
• Minder sterke botten. Dit verhoogt de kans op botbreuken, vooral voor bij vrouwen die al in de overgang zijn geweest en dit medicijn langdurig gebruiken. Heeft u botontkalking (osteoporose)? Overleg dan met uw arts voordat u dit medicijn gaat gebruiken. Voor gezonde botten is het belangrijk veel kalk te gebruiken, in de vorm van zuivelproducten of eventueel als tabletten. Ook lichaamsbeweging zorgt voor een actieve opbouw van de botten.

Zeer zelden

• Gevoel van zwakte, verkoudheid of slapeloosheid.
• Leverbeschadiging. U kunt dit merken aan een gevoelige, opgezwollen buik of een gele verkleuring van het oogwit of de huid. Overleg voor gebruik met uw arts als u last heeft van een verminderde werking van de lever. Uw arts kan uw leverwerking dan extra controleren.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.

Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.

Wanneer?
U mag dit medicijn innemen op elk moment van de dag. Het beste kunt u een vast tijdstip kiezen, dan vergeet u minder snel een dosis.

Vasten
Als u diabetes heeft en u wilt vasten tijdens de ramadan: dit kan uw bloedglucose ontregelen. U kunt overdag eerder een ‘hypo’ krijgen en 's nachts kunt u te veel glucose in het bloed krijgen door de zware maaltijd (iftar).

Overleg met uw arts of apotheker hoe u uw medicijnen moet aanpassen omdat u overdag niet eet. Meestal moet u tijdens het vasten het medicijn op andere tijden en in een andere dosering gebruiken. Ook is het soms nodig tijdelijk over te stappen op een ander medicijn.

Hoe lang?
Als dit medicijn uw bloedglucose voldoende naar beneden brengt, moet u het waarschijnlijk uw leven lang gebruiken.

Het is mogelijk dat u na enige maanden of jaren merkt dat het niet meer zo goed werkt als voorheen. Neem dan contact op met uw arts. Mogelijk kunt u er een andere glucoseverlager of insuline bij gebruiken.

Het is belangrijk dit medicijn consequent in te nemen. Mocht u toch een dosis vergeten zijn:

U gebruikt dit medicijn één keer per dag: duurt het nog meer dan acht uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan acht uur? Sla de vergeten dosis dan over.

autorijden?
Diabetes kan invloed hebben op uw rijvaardigheid. Een arts bepaalt daarom of iemand met diabetes mag autorijden. Hiervoor gelden bepaalde keuringseisen. Meer informatie hierover vindt u in de brochure ‘Diabetes mellitus en het rijbewijs’ op www.cbr.nl.

Als u pioglitazon gebruikt in combinatie met andere glucoseverlagers, heeft u kans op een ‘hypo’. Een ‘hypo’ tijdens het autorijden kan ernstige gevolgen hebben. Een ‘hypo’ is een te laag bloedglucose. Dit kan ontstaan als u meer glucose verbruikt (bijvoorbeeld door sporten, wandelen of fietsen) dan binnenkrijgt (in de vorm van eten en drinken). Tijdens een ‘hypo’ wordt u hongerig en krijgt u last van een wisselend humeur, verwardheid, hoofdpijn, vermoeidheid, duizeligheid, bleek gezicht, wazig zien, beven, zweten en hartkloppingen. Als u niets tegen een ‘hypo’ doet, kunt u in coma raken. Zorg er daarom voor dat u altijd wat suikerklontjes of druivensuiker bij u heeft. Zoek een veilige plek en breng de auto daar tot stilstand als u tijdens het autorijden een ‘hypo’ voelt aankomen. Eet wat suikerklontjes of druivensuiker. Controleer daarna uw bloedsuikergehalte en rijd pas verder als deze hoger is dan 6 mmol/liter. Heeft u geen bloedsuikermeter? Rijd dan pas verder als u zich weer goed voelt.

Tips voor als u wilt autorijden 

• Rijd alleen auto als u zich goed voelt.
• Zorg dat u suikerklontjes of druivensuiker in de auto bij de hand heeft.
• Rijd niet als u alcohol heeft gebruikt.

alcohol drinken?
Alcohol kan een 'hypo' veroorzaken en uw lichaam herstelt hier trager van. Probeer het drinken van alcohol eerst met mate. U kunt dan zelf inschatten of u er veel last van krijgt.

Als algemene richtlijn geldt niet meer dan twee glazen alcohol per dag. Drink de alcohol wel op een gevulde maag, anders is het effect op het bloedglucose te sterk.

alles eten?
Houd bij wat en hoeveel u eet.

Bij diabetes is een goed gewicht erg belangrijk. Als u overgewicht heeft, is het daarom aan te raden af te vallen. Raadpleeg eventueel een diëtist. Bovendien is het belangrijk dat u de koolhydraten in uw eten zo veel mogelijk over de dag verspreidt. Koolhydraten zitten vooral in voedingmiddelen als brood, rijst, aardappelen, fris, koek, snoep en chips.

Dit medicijn heeft wisselwerkingen met andere medicijnen.

In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende:

• Andere glucoseverlagers. Bij de combinatie kunt u last krijgen van een ‘hypo’ Vaak is het de bedoeling verschillende glucoseverlagers samen te gebruiken als een van deze medicijnen afzonderlijk niet meer voldoende werkt. Deze wisselwerking geldt niet voor combinaties met de glucoseverlager metformine.
• Ritonavir , een medicijn tegen virusinfecties, zoals het hiv. Dit medicijn kan de werking van pioglitazon versterken, waardoor bijwerkingen en een hypo kunnen ontstaan.

Twijfelt u eraan of bovenstaande wisselwerking voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Zwangerschap
Gebruik dit medicijn NIET als u zwanger bent of binnenkort zwanger wilt worden. Over het gebruik van dit medicijn tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend. Wel is bekend dat uw bloedglucose ondanks dit medicijn te sterk zal variëren.

Te veel glucose in het bloed is schadelijk voor het kind. U zult daarom tijdelijk moeten overstappen op insuline, dat u meerdere malen per dag moet inspuiten. Raadpleeg daarom uw arts als u zwanger bent of dat binnenkort wilt worden.

Borstvoeding
Gebruik dit medicijn NIET als u borstvoeding geeft of stop de borstvoeding. Het is niet bekend of dit medicijn in de moedermelk komt. Als het in de moedermelk komt kan het schadelijk zijn voor de baby. Wilt u borstvoeding geven, overleg dan met uw arts of apotheker. U zult tijdelijk moeten overstappen op insuline.

Als u stopt met dit medicijn zal uw bloedglucose waarschijnlijk weer stijgen. Stop daarom alleen als uw arts dat adviseert, bijvoorbeeld omdat u overstapt op een ander glucoseverlager.

Bij ernstige ziekte en als u moet worden geopereerd, kan uw bloedglucose te sterk sterk stijgen of te veel variëren. Dit medicijn voldoet dan niet. U zult dan tijdelijk moeten overstappen op insuline. Overleg met uw arts wat u in dit specifieke geval moet doen.

Pioglitazon is sinds 1999 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar in tabletten onder de merknaam Actos.

Pioglitazon wordt ook gebruikt in combinatie met een andere werkzame stof onder de merknaam Competact.

Deze tekst is opgesteld door het Wetenschappelijk Instituut van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.