Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt?

Co-trimoxazol
De werkzame stoffen in Co-trimoxazol zijn trimethoprim en sulfamethoxazol.

Trimethoprim en sulfamethoxazol zijn antibiotica. Ze werken tegen infecties met bacteriën. De combinatie van deze twee antibiotica werken tegen meer soorten bacteriën dan elk van beide afzonderlijk.

Artsen schrijven deze combinatie voor bij infecties met bacteriën, zoals blaasontstekingen, prostaatontsteking, luchtweginfecties (zoals longontsteking, acute bronchitis, middenoorontsteking, bijholteontsteking), geslachtsziekten (SOA, zoals gonorroe) en maagdarminfecties.



Infecties met bacteriën

Werking
De combinatie van trimethoprim en sulfamethoxazol doodt vele soorten bacteriën. Het dringt door in de bacterie en belemmert dat de bacterie eiwitten aanmaakt. De bacterie kan hierdoor niet groeien en sterft.

Na inname verspreiden de antibiotica zich via het bloed in het lichaam; ze komen in verschillende weefsels terecht en komen ook via de nieren in de urine.

Effect
De bacteriedodende werking begint enkele uren na inname. Een dosis werkt tien tot zestien uur. Na een paar dagen merkt u dat de klachten van de infectie afnemen.

Artsen schrijven co-trimoxazol onder andere voor bij de volgende infecties met bacteriën.

Klik voor meer informatie over medicijnen bij infecties met bacteriën.

Blaasontsteking

Bij een urineweginfectie, zoals een blaasontsteking, heeft u klachten als aandrang, vaak en pijnlijk plassen. De urine kan troebel zijn of er kan bloed in zitten. Ook kunt u pijn hebben in de onderbuik.

Blaasontsteking bij mannen kan gepaard gaan met een prostaatontsteking. De prostaat is een klier onder de blaas bij mannen. De plasbuis loopt vanuit de blaas eerst door de prostaat en vervolgens door de penis naar buiten. Bij een prostaatinfectie kunt u een zeurderige pijn in de onderbuik hebben en soms ook pijn bij het plassen.

Co-trimoxazol wordt ook wel uit voorzorg toegepast bij mensen met chronische blaasontsteking of prostaatontsteking om te voorkomen dat de infectie weer terugkeert.

Hoe co-trimoxazol werkt bij blaasontsteking en prostaatontsteking kunt u hierboven lezen bij Infecties met bacteriën.

Klik voor meer informatie over medicijnen bij blaasontsteking.

Luchtweginfecties

Co-trimoxazol kan worden toegepast bij verschillende soorten luchtweginfecties, zoals bijholteontsteking (sinusitis), middenoorontsteking, acute bronchitis en longontsteking.

Hoe co-trimoxazol werkt bij luchtweginfecties, kunt u hierboven lezen bij Infecties met bacteriën.

Klik voor meer informatie over medicijnen bij luchtweginfecties.

Bijholteontsteking

Verschijnselen
De bijholtes zijn ruimtes in de botten rond de neus, bijvoorbeeld de voorhoofdsholte en de kaakholte. Deze ruimtes staan in verbinding met de neus. Door een neusverkoudheid kan het virus of de bacterie ook één van de bijholtes infecteren. Dit heet sinusitis.

Er ontstaat pus en vocht in de bijholtes. U voelt dan een pijnlijke druk in het voorhoofd of rond de ogen, vooral als u bukt. Ook kunt u pijn bij het kauwen hebben.

Werking
Als de bijholteontsteking wordt veroorzaakt door een bacterie kan een antibioticum helpen. Als andere antibiotica niet goed helpen of niet kunnen worden gebruikt, kan de arts co-trimoxazol voorschrijven. Hoe co-trimoxazol werkt kunt u hierboven lezen bij Infecties met bacteriën.

Klik voor meer informatie over medicijnen bij bijholteontsteking.

Middenoorontsteking

Verschijnselen
Bij een middenoorontsteking is de binnenkant van het oor ontstoken. Dit is het gedeelte dat zich in het hoofd, achter het trommelvlies bevindt. Bij een ontstoken middenoor kan de doorgang tussen het oor en de keel, de buis van Eustachius, verstopt zijn. Hierdoor kan het pus niet goed weglopen naar de keel. Dit geeft een drukkende oorpijn.

Behandeling
Meestal gaat een middenoorontsteking na een paar dagen vanzelf over. Soms schrijft uw arts een antibioticum voor, bijvoorbeeld penicilline. Als andere antibiotica niet goed helpen of niet kunnen worden gebruikt, kan de arts co-trimoxazol voorschrijven.

Hoe co-trimoxazol werkt bij een infectie kunt u hierboven lezen bij Infecties met bacteriën.

Klik voor meer informatie over medicijnen bij middenoorontsteking.

Acute bronchitis

Bronchitis is een infectie van de luchtwegen. U moet veel hoesten en hoest soms slijm op. Ook kunt u koorts hebben. Acute bronchitis kan worden veroorzaakt door een bacterie of een virus. Bij ernstige benauwdheid kan de arts een antibioticum voorschrijven, zoals co-trimoxazol.

Hoe co-trimoxazol werkt bij een infectie kunt u hierboven lezen bij Infecties met bacteriën.

Klik voor meer informatie over medicijnen bij acute bronchitis.

Longontsteking

Een longontsteking is een infectie van het longweefsel. U voelt zich flink ziek, heeft koorts en moet vaak hoesten. Ook kunt u slijm ophoesten. Het ademen kan pijnlijk zijn en u bent vaak benauwd. In dat geval kan de arts co-trimoxazol voorschrijven om de bacteriën te bestrijden.

Hoe co-trimoxazol werkt bij longontsteking, kunt u hierboven lezen bij Iinfecties met bacteriën.

Klik voor meer informatie over medicijnen bij longontsteking.

Gonorroe

Verschijnselen
Gonorroe, ook wel druiper genoemd, is een seksueel overdraagbare aandoening (SOA). Soms merkt u niet dat u een gonorroe hebt. Drie tot zes op de tien vrouwen krijgen last van pijn, een gekleurde afscheiding en pijn bij het plassen, acht op de tien mannen krijgen last van een ontstoken plasbuis met afscheiding.

Gonorroe kan nare gevolgen hebben. Het is een veel voorkomende oorzaak van onvruchtbaarheid, doordat de infectie zich heeft uitgebreid naar de baarmoeder en eileiders. Bij mannen kunnen de prostaat en de bijballen geïnfecteerd raken.

Voorkomen
Gebruik van condooms is voldoende om een besmetting met gonorroe te voorkomen. Mocht u zelf besmet zijn, dan is het belangrijk anderen niet te besmetten. Weet u niet zeker of u besmet bent, neem dan contact op met uw huisarts of met de GGD.

Behandeling
Artsen schrijven cotrimoxazol alleen voor bij gonorroe als u het eerste-keusmiddel ceftriaxon niet goed verdraagt.

Klik voor meer informatie over medicijnen bij gonorroe.

Diarree

Oorzaak
Diarree kan ontstaan door voedsel of drinken dat met bacteriën is besmet, bijvoorbeeld op reis in een warm land.

Zelfzorg
Meestal gaat deze `reizigersdiarree` na korte tijd vanzelf weer over. Wel moet u voor uitdroging waken door veel te drinken, eventueel een glucose-zoutoplossing. Het poeder hiervoor is in apotheken te koop onder de naam ORS.

U kunt het ongemak door de diarree beperken met loperamide, gedurende maximaal enkele dagen. Dit zorgt ervoor dat de darminhoud langer in de darmen blijft en compacter wordt.

ORS en loperamide genezen echter niet de oorzaak van de diarree, de infectie. Bloed en slijm in de ontlasting en hoge koorts wijzen op een ernstige darminfectie, zoals dysenterie of een infectie met Salmonella.

Behandeling
Bij een ernstige darminfectie kan de arts een antibioticum voorschrijven, zoals co-trimoxazol. Hoe co-trimoxazol werkt kunt u hierboven lezen bij Infecties met bacteriën.

Klik voor meer informatie over medicijnen bij diarree.

Op welke bijwerkingen moet ik letten?
Behalve het gewenste effect kan dit middel bijwerkingen geven. De belangrijkste bijwerkingen zijn maagdarmklachten, huiduitslag en jeuk, een pijnlijke tong en mond, allergie en bloedafwijkingen.

Soms

• Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, braken, verminderde eetlust en diarree. Als u hier last van heeft, helpt het om het middel met wat voedsel in te nemen. Deze klachten horen na enkele dagen over te zijn. Is dit niet het geval, raadpleeg dan uw arts.

Zelden

• Allergie, te merken aan huiduitslag, jeuk, benauwdheid, een opgezwollen gezicht of flauwvallen. In zeer zeldzame gevallen kan een ernstige huidziekte ontstaan met blaarvorming. Als u last van een van de genoemde verschijnselen krijgt, stop dan met het gebruik en neem contact op met uw arts. Blijkt u inderdaad overgevoelig voor dit middel, meld dat dan altijd aan uw apotheek. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit middel of soortgelijke middelen niet opnieuw krijgt.
• Dit middel kan de huid gevoeliger maken voor UV-licht (zon, zonnebank, UV-lamp). Blootstelling aan zonlicht, zelfs voor korte perioden, kan huiduitslag, jeuk, roodheid en andere verkleuring van de huid of ernstige verbranding door de zon geven. Begint u net met dit geneesmiddel? Blijf dan uit direct zonlicht, met name tussen 10.00 en 15.00 uur, draag beschermende kleding, waaronder hoed en zonnebril, smeer zonnebrand op een met sunblock van minimaal factor 15, gebruik lippenbalsem met minstens factor 15, ga niet onder de zonnebank. Als u een ernstige reactie op de zon krijgt, staak dan meteen het gebruik en neem contact op met uw arts. U moet dan zo snel mogelijk overstappen op een ander middel.
• Ontstoken tong of mondslijmvlies.
• Gewrichtspijn, spierpijn, duizeligheid of oorsuizen.
• Schimmel- of gistinfecties van de slijmvliezen, zoals mond of vagina. Dit komt doordat het antibioticum het natuurlijke evenwicht tussen schimmels, gisten en bacteriën kan verstoren. De schimmels en gisten kunnen dan tijdelijk de overhand krijgen. Raadpleeg uw arts als u last krijgt van wit beslag in de mond of jeuk en witte vloed in de vagina of schaamlippen.
• Als u porfyrie heeft, een stofwisselingsziekte waarbij men aanvallen krijgt van buikpijn, braken, koorts en hartkloppingen: dit middel kan een aanval uitlokken. Geef aan de apotheek door dat u porfyrie heeft. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit middel of andere uitlokkende middelen niet krijgt.
• Mensen met de spierziekte myasthenia gravis kunnen extra last van hun aandoening krijgen. Overleg hierover met uw arts.
• Bent u van negroïde afkomst of komt u uit het Middellandse-Zeegebied, dan kán het zijn (maar dat hoeft niet) dat u een aangeboren enzymgebrek heeft (G6PD-deficiëntie), waardoor dit middel bij u een ernstige bloedafwijking teweeg kan brengen. Zodra u klachten krijgt als vermoeidheid of duizeligheid, staak dan het gebruik en neem contact op met uw arts. Misschien heeft u inderdaad het enzymgebrek. Meld het enzymgebrek ook altijd in uw apotheek!
• Nierstenen, doordat het middel neerslaat in de nieren. Drink daarom veel tijdens de kuur, minstens anderhalf tot twee liter per dag, dan is de kans hierop klein. U heeft meer kans op nierstenen als u een verminderde werking van uw nieren heeft.
• Duizeligheid en hoofdpijn.
• Psychische klachten, zoals depressies en hallucinaties.

Bij gebruik langer dan twee weken

• Bloedafwijkingen door een verminderde aanmaak van de bloedcellen. Als u onverklaarbare koorts, keelpijn, blaren in de mond en keel, plotselinge blauwe plekken of extreme vermoeidheid krijgt, kan dat duiden op bloedafwijkingen. Waarschuw dan uw arts. Mensen die al eerder bloedafwijkingen kregen en die dit middel langer dan twee weken moeten gebruiken, krijgen regelmatig een bloedcontrole.
• Leveraandoeningen. U kunt dit merken aan een gevoelige, opgezwollen buik of een gele verkleuring van het oogwit of van de huid. Waarschuw dan een arts.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen, of als u andere bijwerkingen ervaart aar u zich zorgen over maakt.

Hoe moet ik dit medicijn gebruiken?
Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek of in de bijsluiter.

Hoe?

• Tabletten: innemen met een glas water.
• Drank: schud de fles voor gebruik. Meet de juiste hoeveelheid af met het maatbekertje of de maatlepel. Drink die hoeveelheid op. Spoel het maatbekertje na met wat water en drink dat ook op.

Wanneer?
Neem het middel tijdens of net na het eten of met wat voedsel in. U vermindert daarmee de kans op maagklachten.

• Gebruikt u het middel één keer per dag, bijvoorbeeld om een blaasontsteking te voorkomen? U kunt het middel het best 's avonds voor het slapengaan innemen. Het middel komt dan in de urine terecht en werkt dan de hele nacht in op de blaas. U heeft er dan het meest profijt van.
• Gebruikt u dit middel twee­ of driemaal per dag? Verdeel dan de doses zo goed mogelijk over de dag, voor een continue effect.

Hoe lang?
Uw arts bepaalt de duur aan de hand van het soort en de ernst van de infectie. Normaal gesproken duurt een kuur drie tot veertien dagen.

Bij sommige infecties kan de arts dit middel echter voor een langere periode voorschrijven. Na twee weken krijgt u dan meestal een lagere onderhoudsdosering.

Houd er rekening mee dat dit een kuur is die u niet mag onderbreken en geheel moet afmaken. Ook al merkt u van de infectie al vóór afloop van de kuur niets meer, dit betekent nog niet dat alle bacteriën zijn verdwenen.

Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?

• Als u dit middel één keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan acht uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan acht uur? Sla de vergeten dosis dan over. De vergeten dosis neemt u aan het eind van de kuur in. U verschuift dus het moment waarop u de kuur beëindigt. Maakt u dus de volledige kuur af, anders bestaat de kans dat de klachten terugkeren.
• Als u dit middel twee keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan vier uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan vier uur? Sla de vergeten dosis dan over. De vergeten dosis neemt u aan het eind van de kuur in. U verschuift dus het moment waarop u de kuur beëindigt. Maakt u dus de volledige kuur af, anders bestaat de kans dat de klachten terugkeren.
• Als u dit middel drie keer per dag gebruikt: duurt het nog meer dan twee uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan twee uur? Sla de vergeten dosis dan over. De vergeten dosis neemt u aan het eind van de kuur in. U verschuift dus het moment waarop u de kuur beëindigt. Maakt u dus de volledige kuur af, anders bestaat de kans dat de klachten terugkeren.

Als ik dit medicijn gebruik, mag ik dan...
autorijden en alcohol drinken?
Er zijn voor dit middel geen beperkingen.

alles eten?
Zorg dat u gedurende de hele kuur voldoende drinkt, ten minste anderhalf tot twee liter vocht per dag. Daarmee voorkomt u dat dit middel neerslaat in de nieren en nierstenen veroorzaakt.

Veel drinken helpt ook bij de genezing van een urineweginfectie. U spoelt met de urine namelijk al een deel van de bacteriën weg.

Heeft dit medicijn een wisselwerking met andere medicijnen?
Dit middel heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

• Methotrexaat, dit is een middel tegen onder andere psoriasis, reuma en kanker. Trimethoprim versterkt de werking en bijwerkingen van methotrexaat. U zult daarom een ander antibioticum moeten gebruiken. Als dat niet mogelijk is en u toch deze combinatie krijgt, zal uw arts uw bloed laten onderzoeken.
• Fenytoïne, een middel tegen onder andere epilepsie. U kunt dit middel niet gebruiken samen met co-trimoxazol. De bijwerkingen van fenytoïne kunnen namelijk toenemen.
• Het afweeronderdrukkende middel ciclosporine. De combinatie kan schadelijk zijn voor de nieren. Uw arts zal uw nierwerking extra controleren.
• De bloedverdunners acenocoumarol en fenprocoumon. Co-trimoxazol kan de werking van de bloedverdunner versterken. Als u een van deze bloedverdunners gebruikt, mag u co-trimoxazol waarschijnlijk niet gebruiken. Raadpleeg uw arts. Mogelijk krijgt u een andere antibioticum. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen moet u toch trimethoprim en sulfamethoxazol gebruiken. In die situatie zal uw arts uw bloed extra laten controleren door de trombosedienst.
• Andere antibiotica: vertel de trombosedienst dat u een antibioticum gebruikt of heeft gebruikt.
• Dit middel maakt het orale buiktyfusvaccin onwerkzaam. Dit is geen probleem wanneer er drie dagen tussen toediening van het vaccin en co-trimoxazol zit. Zit er minder dan drie dagen tussen beide middelen, neem dan contact op met uw arts. Het is mogelijk het vaccin via een injectie te krijgen. De wisselwerking treedt dan niet op.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Kan ik dit medicijn gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?
Zwangerschap
Gebruik dit middel NIET als u zwanger bent of binnenkort zwanger wilt worden. Over het gebruik van dit middel tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend. Wel is bekend dat gebruik in de laatste weken schadelijk kan zijn voor de baby. Gebruik het daarom in elk geval NIET vanaf de zevende maand van de zwangerschap.

Gebruikt u dit middel al, meld het dan aan uw arts als u binnenkort zwanger wilt worden of dat u zwanger bent. Indien mogelijk zult u dan moeten overstappen op een ander middel.

Borstvoeding
Wilt u borstvoeding geven, overleg dan met uw arts. Dit middel komt nauwelijks in de moedermelk terecht. Bij gezonde baby's vanaf enkele weken oud is dit geen probleem en kunt u borstvoeding geven. Overleg hierover met uw arts.

Kan ik zomaar met dit medicijn stoppen?
Nee, u moet de kuur afmaken. Als u de kuur afbreekt, is de bacterie waarschijnlijk nog niet volledig verdwenen en kunt u opnieuw klachten krijgen.

Als u allergische reacties of ernstige bijwerkingen krijgt, moet u wel stoppen. Neem in dat geval direct contact op met uw arts.

Recept nodig en welke toedieningsvormen?
De combinatie van trimethoprim en sulfamethoxazol heet co-trimoxazol. Trimethoprim en sulfamethoxazol zijn sinds 1961 internationaal op de markt.

Co-trimoxazol is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Bactrimel en als het merkloze Co-trimoxazol. Het is te verkrijgen in tabletten, drank en injectievloeistof. Deze tekst gaat alleen over de tabletten en de drank.

Klik hier voor meer informatie over : Bactrimel, Co-trimoxazol

Laatst gewijzigd: 19-7-2010

Deze tekst is opgesteld door het Wetenschappelijk Instituut van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.