Bij veel klachten kan een geneesmiddel verlichting brengen. Maar soms ontstaat er dan een nieuwe klacht, als bijwerking van het geneesmiddel. Meestal zijn er weinig bijwerkingen en zijn ze onschuldig, maar ze kunnen ook ernstig zijn. Dan is het een kwestie van afwegen: wat zijn de risico`s van de aandoening, hoe vervelend zijn de bijwerkingen en wat zijn de alternatieven.
Sommige bijwerkingen kunt u zelf verminderen of voorkomen door het medicijn correct te gebruiken. Het etiket en de bijsluiter bieden de informatie die u nodig hebt. Lees ze goed.

• Kinderen en ouderen kunnen van veel geneesmiddelen beter een lagere dosis krijgen dan volwassenen. Bij een hogere dosis is de kans op bijwerkingen groter.
• Bij vrouwen die zwanger zijn of zwanger willen worden kan een geneesmiddel schade aanrichten bij het ongeboren kind.
• Een zuigeling kan via de moedermelk het medicijn binnenkrijgen dat de moeder slikt en daar last of schade van ondervinden.

De bijsluiter geeft altijd informatie voor deze risicogroepen.

Kinderen

• Van sommige geneesmiddelen krijgen kinderen een dosering die is aangepast aan hun leeftijd of hun lichaamsgewicht. Anders krijgen ze er te veel van binnen en wordt de kans op bijwerkingen groter.
• Sommige medicijnen mogen alleen gegeven worden vanaf een bepaalde leeftijd. Andere zijn zelfs helemaal ongeschikt voor kinderen, bijvoorbeeld omdat ze de groei beïnvloeden.
• Er zijn ook geneesmiddelen waarvan men nog niet zeker weet of ze veilig zijn voor kinderen.

Ouderen

• Met de jaren kan de werking van de lever en de nieren slechter worden. Daardoor blijft een geneesmiddel langer in het lichaam. Dan kunnen zowel de werking als de bijwerkingen sterker worden.
• Ouderen gebruiken vaak meer dan één geneesmiddel. Hierdoor neemt de kans op bijwerkingen toe. Zie bij ‘Wisselwerking tussen geneesmiddelen`.
  Zie ook het thema ‘Ouderen en medicijngebruik` op deze site.

Zwangere vrouwen/vrouwen die zwanger willen worden

• Sommige geneesmiddelen hebben invloed op de ontwikkeling van het ongeboren kind. Daarom wordt zeer streng gecontroleerd of een middel geen kwaad kan tijdens de zwangerschap. Als u zwanger bent, meld dat dan aan de voorschrijvende arts, en bij de apotheek als u geneesmiddelen afhaalt. De apotheker adviseert u ook welke zelfzorgmiddelen u tijdens uw zwangerschap zonder problemen kunt gebruiken.
• Als u medicijnen gebruikt en binnenkort zwanger wilt worden, kunt u het beste eerst overleggen met uw arts of apotheker. Zij weten of u uw geneesmiddel zonder bezwaar kunt blijven gebruiken. Juist in de eerste weken van de zwangerschap kan een geneesmiddel erg schadelijk zijn voor de vrucht.

Zie ook het thema ‘Zwangerschap, borstvoeding en schadelijke stoffen`.

Vrouwen die borstvoeding geven

• Sommige geneesmiddelen komen in de moedermelk terecht, zodat uw kind uw medicijn binnenkrijgt. Overleg met uw arts of apotheker welke middelen u veilig kunt gebruiken.

Zie ook het thema ‘Zwangerschap, borstvoeding en schadelijke stoffen`.

Sommige bijwerkingen zijn zeer zeldzaam, andere komen betrekkelijk vaak voor. Hieronder vindt u informatie over de meest voorkomende bijwerkingen.

Maag- en darmklachten

• De meeste geneesmiddelen bevatten ingewikkelde chemische verbindingen. Soms weet ons spijsverteringsstelsel daar geen raad mee. Het gevolg is bijvoorbeeld misselijkheid, buikpijn of diarree. Het lichaam heeft tijd nodig om te wennen aan het middel; daarna gaan de klachten meestal over.
• Maagklachten zijn vaak te voorkomen door een geneesmiddel tijdens of vlak na de maaltijd in te nemen. Vraag bij de apotheek wat het beste tijdstip is voor het innemen van uw medicijn. Sommige middelen moeten voor een goede werking nl. op een nuchtere maag worden ingenomen. Dit staat dan altijd op het etiket. Als de klachten lang aanhouden of erger worden, kunt u beter uw arts of apotheker raadplegen.

Hoofdpijn en duizeligheid

• Een geneesmiddel kan werken op het zenuwstelsel of de hersenen. Daardoor kunnen bijwerkingen ontstaan zoals hoofdpijn of duizeligheid. Dit gaat vaak over als het lichaam aan het middel gewend is geraakt. Als de klachten ernstig zijn of lang aanhouden, kunt u het beste overleggen met uw arts of apotheker.

Overgevoeligheid en allergie

Allergie voor geneesmiddelen is vooral bekend bij antibiotica, maar op vrijwel alle geneesmiddelen kan iemand overgevoelig reageren.

• Bij allergie ontstaan vaak verschijnselen als uitslag, bultjes of jeuk. Ook kan er benauwdheid optreden, en soms zelfs ernstige reacties waarbij een zwelling van het gezicht, lippen, mond, tong of keel optreed. Raadpleeg uw arts bij een sterke allergische reactie.
• Een allergische reactie kan optreden als u een middel voor het eerst gebruikt, maar ook pas na enige tijd.
• Als u overgevoelig bent voor een geneesmiddel, meld dat dan bij uw arts en bij de apotheek. In de apotheek wordt deze informatie in de computer opgeslagen. Als u een nieuw geneesmiddel komt halen, wordt automatisch gecontroleerd of het geen problemen voor u zal opleveren.

Gewenning en verslaving

Je kunt aan geneesmiddelen gewend raken en zelfs verslaafd. Gewenning betekent dat u een steeds hogere dosis van een geneesmiddel nodig hebt voor hetzelfde effect.
Verslaving betekent dat u (vooral geestelijk) afhankelijk bent geworden van een geneesmiddel. Zonder het middel voelt u zich niet lekker.

Middelen waarbij gewenning of verslaving kan optreden zijn onder andere:

• sterke pijnstillers
• slaapmiddelen
• kalmerende middelen

Hoe langer u dergelijke middelen gebruikt, hoe groter de kans op gewenning of verslaving. Daarom mag een arts ze alleen voor een bepaalde tijd voorschrijven.
Kunt u niet meer buiten een geneesmiddel, en wilt u er toch vanaf? Overleg dan met uw arts. Ineens stoppen geeft meestal vervelende klachten. Bij de meeste middelen is het ‘t beste langzaam te minderen.

Wisselwerking tussen geneesmiddelen

Als iemand een aantal geneesmiddelen tegelijk gebruikt, kunnen er ongewenste wisselwerking optreden, bijvoorbeeld

• een versterking of verzwakking van de werking van een van de gebruikte medicijnen
• een versterking van een bijwerking van een van de middelen
• een bijwerking die niet voorkomt bij elk middel afzonderlijk, maar wel bij de combinatie

Uw apotheker kan controleren of de combinatie van geneesmiddelen die u gebruikt, risico oplevert.

• Zorg daarom altijd dat uw eigen apotheek weet welke geneesmiddelen u gebruikt. Dus ook middelen die tijdens de vakantie of in het weekend door een andere apotheek zijn afgeleverd. En ook zelfzorgmiddelen die u bij de drogist hebt gehaald.
• Gebruik geen receptgeneesmiddelen van iemand anders. Ook dan weet uw apotheker immers niet wat u slikt en kunnen er ongewenste wisselwerkingen optreden.

Een geneesmiddelenfabrikant is wettelijk verplicht om alle bijwerkingen bij de overheid te melden. Namens de overheid beoordeelt het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen of het middel voldoet aan de eisen die zijn gesteld aan de werkzaamheid en de veiligheid. Pas daarna wordt het geneesmiddel toegelaten op de markt.Bij deze beoordeling wordt rekening gehouden met

• de ernst van de aandoening waarvoor het middel is ontwikkeld. Als de ziekte zelf niet ernstig is, mag een medicijn geen ernstige bijwerkingen hebben.
• de vraag of er al veilige middelen bestaan tegen deze aandoening. Als er al veilige medicijnen bestaan, is een nieuw middel met ernstige bijwerkingen niet gewenst.

Als een geneesmiddel werkt bij een ernstige aandoening waartegen nog geen veilig middel bestaat, dan zal het College een bijwerking eerder aanvaardbaar vinden.
Ook als een medicijn al in de handel is, blijft men nog in de gaten houden of er misschien nieuwe bijwerkingen aan het licht komen.

Vrije verkoop

De overheid bepaalt ook welke geneesmiddelen vrij verkocht mogen worden, en welke alleen op recept verkrijgbaar zijn. Alleen als gebleken is dat de kans op bijwerkingen klein is en de bijwerkingen onschuldig zijn, kunnen geneesmiddelen in de vrije verkoop komen.

Meldingen

Het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb verzamelt alle meldingen over bijwerkingen van in Nederland verkrijgbare geneesmiddelen. Zo kan Lareb bijhouden hoe vaak een bijwerking voorkomt bij een bepaald geneesmiddel. Dit geeft een goed inzicht in de veiligheid van de geneesmiddelen. Als bepaalde bijwerkingen opvallend vaak voorkomen kan men aan de bel trekken. Naar aanleiding van zulke meldingen kan Lareb actie ondernemen. Al verschillende keren is de tekst van een bijsluiter aangepast. Er is zelfs wel eens een geneesmiddel van de markt gehaald omdat het gevaarlijke bijwerkingen bleek te hebben.

Zelf een bijwerking melden

Vroeger konden alleen artsen en apothekers bijwerkingen aanmelden, maar sinds 2003 kunt u dat zelf ook doen. Als u een medische klacht ondervindt, die u duidelijk in verband brengt met het gebruik van een geneesmiddel, kunt u dat melden op de website www.meldpuntbijwerkingen.nl. Op die site wordt antwoord gevraagd op verschillende vragen. Zo ontstaat een goed beeld van de situatie en van andere factoren die misschien belangrijk zijn. Na zo`n melding krijgt u binnen enkele weken per e-mail een persoonlijke reactie. Het spreekt voor zichzelf dat Lareb alleen een goed overzicht kan krijgen als mogelijk bijwerkingen zoveel mogelijk worden gemeld. Zo werken we gezamenlijk aan een veiliger geneesmiddelengebruik in Nederland!Andere ervaringen met medicijnen kunt u melden bij www.meldpuntmedicijnen.nl. Bijvoorbeeld dat een medicijn niet doet wat het moet doen, of dat het niet wordt vergoed. U kunt op deze site ook bijwerkingen melden. Die worden dan doorgegeven aan Lareb.

De fabrikant van een medicijn moet volgens de wet de belangrijkste bijwerkingen in de bijsluiter vermelden.
Aan de hand van die informatie kunnen artsen en apothekers, eventueel in overleg met patiënt, de voor- en nadelen van een geneesmiddel tegen elkaar afwegen.

Vaak of zelden?

De bijwerkingen die in een bijsluiter staan, zijn gemeld door veel verschillende gebruikers. Het komt nooit voor dat één persoon last heeft van alle bijwerkingen. Er zijn bijwerkingen waar de helft van de gebruikers last van krijgt, maar een bijsluiter vermeldt ook bijwerkingen die maar bij één op de tienduizend mensen voorkomen, of die zelfs maar één keer gemeld zijn.
In veel bijsluiters staat bij elke bijwerking of die vaak voorkomt of zeldzaam is. Wordt dat in de bijsluiter van uw medicijn niet vermeld, dan kunt u die informatie vinden op deze site in de rubriek ‘Geneesmiddelen`. Maar of ú last van een bijwerking zult hebben of niet, is natuurlijk niet te zeggen. Veel mensen hebben helemaal geen last van bijwerkingen.

Herzieningen

Sommige bijwerkingen worden ontdekt tijdens de ontwikkeling van een geneesmiddel, andere komen pas aan het licht als het middel al op de markt is. Aan de hand van meldingen daarvan door artsen, apothekers en patiënten wordt de bijsluiter bijgewerkt. Het is dus belangrijk dat u een klacht waarvan u denkt dat het een bijwerking is, terwijl die niet als bijwerking in de bijsluiter staat, meldt bij uw arts, uw apotheker of direct bij Lareb.