Iedereen heeft wel eens een slechte dag, een dipje, een sombere bui. Dat is vervelend, maar niet erg. Goed gezelschap, een leuke gebeurtenis, of gewoon lekker bezig zijn zorgen ervoor dat die bui weer overdrijft. Bij een depressie is er meer aan de hand: depressie is een ziekte.

Als de somberheid lang aanhoudt en ervoor zorgt dat u het dagelijks leven niet goed aankunt, dan is er mogelijk sprake van een depressie.

Wat is depressie?

Depressie is een stemmingsstoornis. De belangrijkste kenmerken zijn somberheid en het verlies van belangstelling en plezier in de dingen die u anders altijd wel interesseren. Meestal zijn er ook andere klachten, zoals slecht of juist veel slapen, veel of juist weinig eten, moeheid en concentratieproblemen. Men spreekt pas van een depressie als een combinatie van die verschijnselen langer dan twee weken aanhoudt. Een depressie kan enkele maanden duren.

Hoe ontstaat depressie?

• Erfelijkheid kan een rol spelen bij het ontstaan van depressies.
  Dan komen depressies in de familie vaker voor.
• Een depressie kan volgen op ingrijpende gebeurtenissen, zoals het verlies van een dierbaar persoon, ontslag, verhuizing of het verlies van uw gezondheid. Vaak is er een direct verband, maar soms komt de depressie pas later en is het verband met een eerdere gebeurtenis niet meer zo duidelijk.
• Het overmatig gebruik van alcohol of drugs kan het ontstaan van een depressie in de hand werken. Er zijn mensen die hun somberheid juist met drank of drugs proberen te verlichten. Dat geeft dan een extra probleem.
• Bepaalde ziekten kunnen depressies bevorderen, bijvoorbeeld schildklier- en bijnierschorsafwijkingen, diabetes en hart- en vaatziekten.
• Persoonlijke eigenschappen kunnen invloed hebben op het ontstaan van depressies. Mensen die veel van zichzelf eisen, weinig zelfvertrouwen hebben en bang zijn om fouten te maken, hebben meer kans op een depressie dan mensen die wat makkelijker leven. Ook mensen die moeite hebben met het oplossen van problemen en het omgaan met emoties, of niet makkelijk steun vragen, zijn gevoeliger voor depressies.

Soorten depressies

Er zijn verschillende soorten depressies:

• Mensen met een seizoensgebonden depressie worden somber als de dagen korter worden. Ze zijn `s winters depressief en knappen in het voorjaar weer op.
• Een postpartum-depressie ontstaat na een bevalling. Een kind krijgen brengt grote veranderingen met zich mee op hormonaal, emotioneel en sociaal gebied. Daardoor kan een jonge moeder in een depressie raken. Een postpartum-depressie wordt ook wel postnatale depressie genoemd.
• Er is ook een lichte, maar min of meer chronische vorm van depressie. Wie daaraan lijdt is soms jarenlang neerslachtig, maar heeft behalve dat vaak weinig andere verschijnselen.
• Bij een bipolaire stoornis (manische depressiviteit) kan iemand afwisselend depressief en manisch zijn. De manische fase is het tegendeel van de depressie. Dan is iemand overactief, vrolijk en vol zelfvertrouwen.

Bij een depressie kunnen behalve neerslachtigheid allerlei verschijnselen optreden, zoals nare gevoelens, negatieve gedachten en lichamelijke klachten. Bijvoorbeeld:

Stemming en gevoelens

• lusteloosheid; nergens belangstelling voor hebben
• prikkelbaarheid
• een gevoel van leegte
• gevoelens van machteloosheid, wanhoop en angst
• huilen zonder dat dit oplucht of willen huilen maar het niet kunnen

Gedachten en gedrag

• vergeetachtigheid en besluiteloosheid
• moeite zich te concentreren
• schuldgevoelens, zelfverwijten
• zichzelf niets waard vinden
• piekeren
• traagheid in praten, denken en bewegen
• denken aan de dood; niet meer willen leven

Lichamelijke klachten

• vermoeidheid
• gebrek aan eetlust of juist overdreven veel willen eten
• moeite met inslapen of doorslapen
• `s morgens niet uit bed kunnen komen
• lichamelijke onrust
• weinig zin in vrijen
• diverse vage klachten, bijvoorbeeld verstopping, hoofdpijn, duizeligheid, hartkloppingen of trillende handen.

Sommige mensen voelen zich `s ochtends het vervelendst en knappen in de loop van de dag iets op. Anderen voelen zich `s avonds juist slechter.

Een depressie gaat niet zo maar weer over. Meestal duurt dat enkele maanden. Maar wie depressief is, kan zelf een aantal dingen doen om zich beter te voelen.

Acceptatie

In de eerste plaats is het belangrijk te erkennen dat het om een depressie gaat. Misschien zijn er dingen gebeurd die de depressie hebben veroorzaakt, zoals een grote verandering of een verlies. Geef uw gevoelens daarover de ruimte. Het is normaal om over zulke dingen verdrietig of boos te zijn.

Contact

Praat met de mensen in uw naaste omgeving over uw gevoelens. Probeer ook andere contacten te onderhouden, ook als u er niet veel zin in hebt. Zoek het niet in cafébezoek of feestjes waar iedereen vrolijk en gezellig ‘moet` zijn, maar ga iets prettigs doen met iemand die u goed kent, bijvoorbeeld wandelen, sporten, winkelen of klussen.

Beweging

Zorg dat u elke dag in beweging bent. Ga fietsen of wandelen, sporten of tuinieren. Lichamelijke inspanning helpt tegen de depressieve gevoelens. Bovendien slaapt u er waarschijnlijk beter door.

Eten, drinken, slapen

Probeer een vaste dagindeling aan te houden. Sta steeds op dezelfde tijd op, of u nu goed geslapen hebt of niet. Eet drie maaltijden per dag en houd daar ook vaste tijden voor aan. Ga ook weer op een vaste tijd naar bed. Beperk het gebruik van alcohol en drugs.

Verwachtingen

Stel niet te hoge eisen aan uzelf. Een depressie maakt dat u niet veel kunt presteren. Verwacht u te veel van uzelf, dan leidt dat tot teleurstelling, zelfverwijt of schuldgevoel. Daarvan wordt de depressie alleen maar erger.

Een luisterend oor en erkenning voor uw problemen zijn belangrijk. Het kan voor de mensen in uw omgeving echter soms moeilijk zijn uw klachten op te vangen. Dan is het beter professionele hulp te zoeken, zeker als de klachten lang aanhouden.

Huisarts

Uw huisarts kan u begeleiden als u depressief bent. Hij of zij zal met u bespreken hoe u het beste met uw klachten om kunt gaan en u vragen regelmatig op het spreekuur te komen. De huisarts kan u ook medicijnen voorschrijven, maar dat is lang niet altijd nodig.

Psychologische hulp

Als het nodig is dieper in te gaan op de onderliggende problemen kan de huisarts u – als u dat zelf wilt – verwijzen naar een psycholoog, psychotherapeut of psychiater. De hulp kan bijvoorbeeld bestaan uit individuele gesprekken of groepstherapie.

Maatschappelijk werk

Er kunnen allerlei praktische en maatschappelijke problemen aan de depressie ten grondslag liggen. Bijvoorbeeld slechte huisvesting, problemen op het werk of in het gezin, of ruzie met de buren. In zulke gevallen kan een maatschappelijk werker u helpen vat te krijgen op de oorzaken van de depressie.

Er zijn verschillende medicijnen die kunnen helpen tegen depressie. De meeste middelen gaan pas na een paar weken werken.
Alle geneesmiddelen tegen depressie kunnen bijwerkingen geven. De een heeft daar meer last van dan de ander. Bijwerkingen kunnen bijvoorbeeld zijn: maagdarmklachten, slapeloosheid, hoofdpijn, zweten, trillen, seksuele stoornissen, droge mond, sufheid, wazig zien, bloedingen, gewichtsverandering, overgevoeligheid en rusteloosheid. Meestal gaan de bijwerkingen na een paar weken over.
Welk middel bij u het beste werkt en de minste bijwerkingen geeft, is een kwestie van proberen. Enkele middelen zijn niet geschikt voor mensen met hartklachten of andere aandoeningen, of niet te combineren met sommige geneesmiddelen.
U kunt met geneesmiddelen tegen depressie beter niet abrupt stoppen. Dat geeft klachten. Verminder de dosis langzaam, liefst in overleg met uw arts.
Hieronder volgen de voornaamste groepen geneesmiddelen.

Serotonineheropnameremmers
Serotonineheropnameremmers (SSRI`s) regelen in de hersenen de hoeveelheid serotonine, een stof die van nature in de hersenen voorkomt en die invloed heeft op stemming en emoties. Hierdoor vermindert de depressie en verbetert de stemming. Voorbeelden zijn:

• citalopram (merknaam Cipramil® en het merkloze Citalopram)
• fluoxetine (merknaam Prozac® en het merkloze Fluoxetine)
• fluvoxamine (merknaam Fevarin®, het merkloze Fluvoxamine)
• paroxetine (merknaam Seroxat® en het merkloze Paroxetine)
• sertraline (merknaam Zoloft® en het merkloze Sertraline)

Tricyclische antidepressiva
Tricyclische antidepressiva (TCA`s) regelen in de hersenen de hoeveelheid serotonine en norepinefrine. Dat zijn stoffen die van nature in de hersenen voorkomen. Ze hebben invloed op stemming en emoties. Hierdoor vermindert de depressie en verbetert de stemming. Voorbeelden zijn

• amitriptyline (merknamen Sarotex® en Tryptizol® en het merkloze Amitriptyline)
• clomipramine (merknaam Anafranil® en het merkloze Clomipramine)
• nortriptyline (merknaam Nortrilen®)

MAO-remmers
MAO-remmers regelen in de hersenen de hoeveelheid serotonine en noradrenaline, twee stoffen die van nature in de hersenen voorkomen. Hierdoor worden de verschijnselen van de depressie minder. Een voorbeeld is moclobemide (merknaam Aurorix® en het merkloze Moclobemide).

Sint-janskruid
Sint-janskruid is een kruidenmiddel met een antidepressieve werking. Het is verkrijgbaar als extract of als gedroogd kruid. Sint-janskruid is geen geregistreerd geneesmiddel. Het hoeft daarom niet te voldoen aan de strenge eisen die aan een geregistreerd geneesmiddel worden gesteld en de kwaliteit en werkzaamheid worden niet gecontroleerd. Hoe het precies werkt, is nog niet helemaal bekend. Sint-janskruid vermindert de depressie en verbetert de stemming.

Venlafaxine
Venlafaxine (merknaam Efexor®) is een middel met een antidepressieve werking. Het regelt de hoeveelheid serotonine in de hersenen. Hierdoor vermindert de depressie en verbetert de stemming.

Tetracyclische antidepressiva
Tetracyclische antidepressiva regelen in de hersenen de hoeveelheid serotonine en norepinefrine. Dat zijn stoffen die van nature in de hersenen voorkomen. Ze hebben invloed op stemming en emoties. Hierdoor vermindert de depressie en verbetert de stemming. Voorbeelden zijn

• Mirtazepine (merknamen Remeron® en het merkloze Mirtazepine)
• Mianserine (merknamen Tolvon® en het merkloze Mianserine)

Lithium
Lithium (merknamen Camcolit®, Litarex®, Priadel® en het merkloze Lithiumcarbonaat) is een middel dat wordt gebruikt bij een bipolaire stoornis (manische depressiviteit). Lithium kan een manische bui stoppen en voorkomt sterke stemmingsschommelingen. Hoe deze werking precies tot stand komt, is niet bekend. Waarschijnlijk heeft het invloed op de overdracht van prikkels in de hersenen.

www.depressiecentrum.nl
Het Depressie Centrum zet zich in voor mensen met een depressie en hun naasten. Het centrum wil iedereen die met depressies te maken heeft zo goed mogelijk informeren over preventie, diagnostiek en behandeling van depressies.  
 
www.trimbos.nl
Het Trimbos-instituut is het landelijk kennisinstituut voor geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en maatschappelijke zorg. Onder het kopje psychische stoornissen vindt u uitgebreide informatie over bipolaire (manisch depressieve) stoornissen. 

www.npcf.nl
Op de site van de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) vindt u handreikingen met tips voor het praten over medicijnen bij depressie.