Mirena
De werkzame stof in Mirena is levonorgestrel.

Dit middel is een anticonceptie-spiraaltje. Het bevat het vrouwelijk progestageenhormoon levonorgestrel. Progestageenhormonen hebben ongeveer een zelfde werking als het natuurlijke progesteron. Progestageenhormonen spelen een belangrijke rol bij de vruchtbaarheidscyclus.

Artsen schrijven dit medicijn voor om zwangerschap te voorkomen, bij menstruatieklachten, bij abnormaal vaginaal bloedverlies en samen met oestrogeenhormonen bij overgangsklachten.

Werking
Het levonorgestrel spiraaltje maakt de binnenkant van de baarmoeder minder geschikt voor het innestelen van een eventueel bevruchte eicel. Bovendien maakt het de slijmprop in de baarmoederhals moeilijk doordringbaar voor zaadcellen. Hierdoor wordt een zwangerschap voorkomen.

Wanneer kiezen voor het spiraaltje met levonorgestrel?
Het spiraaltje is in bepaalde omstandigheden beter te gebruiken dan de gewone anticonceptiepil. Dit is onder andere het geval bij:

• vrouwen die regelmatig een dosis van de anticonceptiepil missen, omdat ze deze steeds vergeten;
• vrouwen die geen oestrogeenhormonen mogen gebruiken, bijvoorbeeld vanwege trombose, of daar te veel bijwerkingen van ondervinden, zoals misselijkheid, hoofdpijn of het vasthouden van vocht;
• vrouwen die last hebben van overvloedige of langdurige menstruaties. Vrouwen die bij gebruik van de koperhoudende spiraaltjes te veel bloedverlies krijgen, kunnen vaak wel het levonorgestrel spiraaltje gebruiken.

Effect
Het spiraaltje is direct na plaatsing effectief. De betrouwbaarheid is zeer groot, het is betrouwbaarder dan de spiraaltjes op koperbasis.

Verschijnselen
Sommige vrouwen hebben veel pijn bij de menstruatie, voornamelijk buikpijn en buikkramp.

Behandeling
Het levonorgestrel spiraaltje kan overvloedig bloedverlies verminderen. Bloedingen worden minder heftig, korter en minder pijnlijk dan een gewone menstruatie. Ongeveer één op de vijf vrouwen krijgt na verloop van tijd geen bloedingen meer.

Effect
De werking bij menstruatiepijn kan wat langer op zich laten wachten. Meestal duurt het enkele maanden voordat u verbetering merkt.

Als de menstruatie onregelmatig is, veel heviger is of op andere momenten komt dan normaal, is er sprake van abnormaal bloedverlies.

Werking
Het levonorgestrel spiraaltje kan overvloedig bloedverlies verminderen. Bloedingen worden minder heftig, korter en minder pijnlijk dan een gewone menstruatie. Ongeveer één op de vijf vrouwen krijgt na verloop van tijd geen bloedingen meer.

Effect
De werking bij overvloedig bloedverlies kan wat langer op zich laten wachten. Meestal duurt het enkele maanden voordat u verbetering merkt.

Overgangsklachten, zoals opvliegers, kunnen verminderen door oestrogeenhormonen. Een nadeel van oestrogeenhormonen is dat ze bijwerkingen geven op de baarmoeder, zoals een verhoogde kans op baarmoederkanker.

Oestrogeenhormonen moeten daarom worden gecombineerd met progestageenhormonen, zoals levonorgestrel, bij vrouwen die hun baarmoeder nog hebben. Levonorgestrel voorkomt dat het baarmoederslijmvlies door de oestrogeenhormonen bovenmatig gaat groeien en er baarmoederkanker ontstaat. 

Effect
Door een continu gebruik van progestageenhormoon, zoals in het spiraaltje, zal het baarmoederslijmvlies niet meer veel groeien. Bij combinatie met oestrogeenhormonen zullen de menstruaties geleidelijk in het eerste jaar afnemen totdat er geen menstruatie meer komt.

Bij sommige vrouwen veroorzaakt het spiraaltje met levonorgestrel bijwerkingen. Als deze bijwerkingen na drie maanden blijven bestaan, is het zinvol met uw arts te overleggen of een ander anticonceptiemiddel geschikter voor u is.

De belangrijkste bijwerkingen zijn tussentijds bloedverlies, rugpijn of buikpijn, infecties in de onderbuik en maagdarmklachten.

Soms

• Onregelmatig bloedverlies (‘spotting’), onregelmatige menstruatie of meer of minder vaginale afscheiding dan normaal, vooral aan het begin van de behandeling. Bij één op de vijf vrouwen komen de menstruaties juist minder vaak of stoppen zelfs geheel. Als u last blijft houden, raadpleeg dan uw arts. Als het spiraaltje is verwijderd komt de normale menstruatie meestal snel weer terug, tenzij men in de menopauze is.
• Rugpijn en/of buikpijn gedurende de eerste maanden. Bij aanhoudende krampende pijn de arts waarschuwen. Mogelijk wordt het spiraaltje door de baarmoeder uitgestoten. In ernstige gevallen kan de arts het nodig vinden om het spiraaltje te laten verwijderen.
• Infecties in de baarmoeder, eileiders of eierstokken, vooral gedurende de eerste drie weken na plaatsing. Vrouwen die een spiraaltje dragen, hebben een verhoogde kans op een dergelijke infectie. Dit geeft een risico op onvruchtbaarheid in de toekomst. Bij een verhoogde afscheiding uit de vagina moet u uw arts raadplegen. Uw arts kan een behandeling met een antibioticum voorschrijven.

Zelden

• Misselijkheid, pijnlijke of gespannen borsten. Deze klachten horen na enige tijd vanzelf over te gaan. Als u na drie maanden nog last heeft, raadpleeg dan uw arts.
• Vasthouden van vocht (dikke enkels en voeten). U merkt dit ook aan een toename van uw lichaamsgewicht. Hierdoor kan ook uw bloeddruk iets stijgen. Dit is zelden zo ernstig dat u met het spiraaltje moet stoppen. Vrouwen met hoge bloeddruk: laat uw bloeddruk regelmatig controleren. Als u na drie maanden last van dikke enkels houdt, raadpleeg dan uw arts.
• Hoofdpijn of migraine. Als u hier na drie maanden last van houdt, is mogelijk een ander anticonceptiemiddel meer geschikt voor u. Overleg hierover met uw arts.
• Huidafwijkingen, zoals acne, bruine vlekken op de huid of huidirritatie onder invloed van zonlicht, vette huid en vet haar en overmatige haargroei of juist haaruitval. Als u hier last van heeft, raadpleeg dan uw arts.
• Uitzakken of afstoten van het spiraaltje. Dit kan ook gebeuren zonder dat u het merkt. Hierdoor vermindert de betrouwbaarheid. Uw arts zal u na vier tot twaalf weken onderzoeken op de ligging van het spiraaltje en daarna elk jaar. U kunt zelf na elke menstruatie met uw wijsvinger voelen of de draadjes hoog in de vagina voelbaar zijn. Trek echter niet aan de draadjes. Mocht u de draadjes niet meer voelen, neem dan contact op met uw arts.
• Flauwvallen tijdens of kort na het inbrengen van het spiraaltje. Even blijven liggen na het inbrengen kan dit helpen voorkomen.
• Stemmingsveranderingen, zoals sneller geïrriteerd, nervositeit of depressie. Als u dit merkt neem dan contact op met uw arts.
• Meer of minder zin in vrijen. De hormonen in het spiraaltje kunnen invloed hebben op uw zin in seks. Als u hier problemen mee heeft, overleg dan met uw arts.

Zeer zelden

• Overgevoeligheid voor dit medicijn. Dit merkt u aan huiduitslag en galbulten. Raadpleeg bij deze verschijnselen uw arts. Geef aan de apotheker door dat u overgevoelig bent voor dit medicijn. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn niet opnieuw krijgt.
• Doorboring van de wand van de baarmoeder door één van de onderdelen van het spiraaltje. Dit is een zeer zeldzame complicatie die voornamelijk tijdens het inbrengen kan ontstaan. De arts moet het spiraaltje dan snel verwijderen.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van een van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.

Hoe?
Het spiraaltje wordt door de arts ingebracht met behulp van een applicator.

Wanneer?
Het tijdstip waarop het spiraaltje het best kan worden ingebracht, hangt af van de omstandigheden.

• Het liefst tijdens de menstruatie, omdat de baarmoedermond dan iets wijder open is dan op andere momenten. In elk geval binnen zeven dagen na het begin van de menstruatie, omdat een zwangerschap dan uitgesloten is. Het spiraaltje is dan meteen betrouwbaar.
• Als u al een spiraaltje draagt en deze moet worden vervangen: u kunt op elk moment het spiraaltje laten vervangen.
• Als u net bevallen bent: het spiraaltje moet ten minste zes weken na de bevalling worden geplaatst. Dit om de baarmoeder zich goed te laten herstellen van de bevalling.
• Als u een abortus of miskraam gedurende de eerste drie maanden heeft ondergaan waarbij een curettage nodig was: het spiraaltje kan dan direct worden geplaatst.
• Als u niet meer menstrueert en u het spiraaltje gebruikt in combinatie met oestrogeenhormoon bij opvliegers: het spiraaltje kan direct worden geplaatst.
  

Hoe lang?
Als anticonceptiemiddel houdt de werking van een levonorgestrel spiraal vijf jaar aan. Als middel tegen overgangsklachten samen met oestrogeenhormonen houdt de werking minstens drie jaar lang aan. Dit heeft te maken met de garantie die de fabrikant biedt. Als anticonceptiemiddel is het product langdurig onderzocht, als middel bij de overgang niet zo lang.

Als u het levonorgestrel spiraaltje niet op tijd heeft laten vervangen, is de anticonceptie niet meer betrouwbaar. Vóór inbrengen van het nieuwe spiraaltje zal de arts u willen controleren op de afwezigheid van een zwangerschap.

autorijden, alcohol drinken en alles eten?
Bij dit medicijn zijn hiervoor geen beperkingen.

Er zijn van dit medicijn geen belangrijke wisselwerkingen met andere medicijnen bekend.

Zwangerschap
Dit middel voorkomt een zwangerschap. Voordat de arts het spiraaltje plaatst, zal hij controleren of u niet zwanger bent. Mocht er tijdens het gebruik toch een zwangerschap ontstaan, moet de arts het spiraaltje zo snel mogelijk verwijderen.

In de helft van de gevallen zorgt de verwijdering van het spiraaltje voor een spontane miskraam. Als u dat niet wilt en het spiraaltje tijdens de zwangerschap aanwezig blijft, is er een verhoogd risico op infecties, voortijdig breken van de vliezen en vroegtijdige bevalling. Een zwangerschap met het spiraaltje nog in de baarmoeder dient zeer goed te worden gecontroleerd.

Borstvoeding
U kunt veilig borstvoeding geven. Dit medicijn komt in een kleine hoeveelheid in de moedermelk. Dit is echter niet schadelijk voor de baby.

U kunt het spiraaltje laten verwijderen wanneer u wilt, maar het moet in elk geval na maximaal vijf jaar worden verwijderd. Meestal zal de menstruatie snel terugkeren na de verwijdering, behalve als u in de menopauze bent. Raadpleeg uw arts als u zich zorgen maakt over het uitblijven van de menstruatie.

Als u het spiraaltje laat verwijderen omdat u zwanger wilt worden, raden sommige artsen aan om eerst een gewone menstruatie af te wachten. Het tijdstip van bevruchting en de datum van bevalling zijn dan gemakkelijker uit te rekenen. Bovendien is het verstandig om vanaf vier weken voor tot en met acht weken na de bevruchting foliumzuur te slikken. Deze vitamine vermindert het risico op een aangeboren neurologische aandoening bij de baby (’open ruggetje’) en waarschijnlijk ook het aantal aangezichtsmisvormingen (‘hazenlip’ en ‘gespleten verhemelte’). Als u het spiraaltje laat verwijderen kunt u meteen foliumzuur (0,4 of 0,5 mg in tabletvorm) slikken. Vraag ernaar bij de apotheek.

Levonorgestrel is sinds 1966 internationaal op de markt. Het spiraaltje voor plaatsing in de baarmoeder is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Mirena.

Een spiraaltje wordt ook wel IUD genoemd. Dit is de afkorting van het Engelse Intra Uterine Device.

Levonorgestrel is in tabletvorm op recept verkrijgbaar als morning-afterpil onder de naam Norlevo. Levonorgestrel is ook op recept verkrijgbaar in combinatie met ethinylestradiol in de anticonceptiepillen: Lovette, Microgynon, Stediril, Trigynon en Trinordiol. Deze tekst gaat alleen over het levonorgestrel spiraaltje.

Deze tekst is opgesteld door het Wetenschappelijk Instituut van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.