Medicijn

Medicijn: Ritalin

print
Wat doet dit medicijn en waarbij wordt het gebruikt?

De werkzame stof in Ritalin is methylfenidaat.



Methylfenidaat is een stimulerend medicijn dat de aandacht en stemming kan verbeteren.

Artsen schrijven het voor bij ADHD, bij narcolepsie en in de palliatieve zorg.




ADHD

Verschijnselen
Methylfenidaat wordt gebruikt bij aandachtstekort met hyperactiviteit, ook wel ADHD genoemd, naar het Engelse begrip 'Attention Deficit Hyperactivity Disorder'.

Deze aandoening komt voornamelijk voor bij kinderen. Zij vinden het moeilijk hun aandacht lang ergens op te richten en ze zijn vaak ook zeer beweeglijk, impulsief en actief. Kinderen met ADHD hebben vaak problemen op school, in hun omgang met andere kinderen en met hun ouders.

Ook een volwassene kan ADHD hebben. Een deel van de kinderen houdt klachten, ook als ze volwassen zijn. Er zijn ook mensen die als kind al ADHD hadden, maar daar pas op volwassen leeftijd achter komen. Verder komt het voor bij mensen met een autistische stoornis en bij verstandelijk gehandicapten.

Behandeling
Meestal krijgen kinderen en volwassenen met ADHD gedragstherapie om zo te leren met hun aandoening om te gaan. Bovendien kan de arts, met name bij kinderen, methylfenidaat voorschrijven.

Door methylfenidaat worden mensen met ADHD rustiger en kunnen ze zich beter concentreren. Kinderen krijgen zo een gemakkelijker schooldag, omdat er bijvoorbeeld minder conflicten met klasgenoten en onderwijzers optreden en het kind zich beter op schoolopdrachten kan concentreren.

Omdat dergelijke problemen vooral belangrijk zijn na het zesde levensjaar, wordt het meestal alleen gegeven aan kinderen van zes jaar en ouder. In de puberteit kan dan gekeken worden of het nog nodig is met methylfenidaat door te gaan. Methylfenidaat kan in sommige gevallen ook op volwassen leeftijd worden gebruikt.

Effect
Hoe methylfenidaat werkt bij ADHD is niet precies bekend. Je zou van een stimulerend medicijn niet verwachten dat het een positief effect heeft op mensen die overactief zijn. Toch blijkt dat twee op de drie kinderen met ADHD er rustiger door worden en zich beter kunnen concentreren.

Methylfenidaat is slechts een hulpmiddel, de aandachtsstoornis verdwijnt er niet door. Tijdens het gebruik zullen veel van de verschijnselen wel minder extreem zijn, waardoor de gedragstherapie meer effect heeft.

De werking van de gewone tabletten (Ritalin, Medikinet en Methylfenidaat) begint na 1-2 uur en houdt 3-6 uur aan. Tabletten en capsules met verlengde afgifte (Concerta, Equasym XL en Medikinet CR) beginnen ook na 1-2 uur te werken. Dit houdt bij de tabletten met verlengde afgifte ongeveer 12 uur aan en bij de capsules met verlengde afgifte ongeveer 8 uur.


Klik voor meer informatie over medicijnen bij adhd.

Narcolepsie

Verschijnselen
Narcolepsie wordt ook wel slaapziekte genoemd. Hierbij heeft men aanvallen van onbedwingbare slaap, waarbij ook vaak de spieren verslappen. Een aanval treedt soms op bij hevige emoties, zoals lachen of schrikken.

Behandeling
Methylfenidaat werkt opwekkend en voorkomt zo slaapaanvallen.

Effect
De werking van de gewone tabletten (Ritalin, Medikinet en Methylfenidaat) begint na 1-2 uur en houdt 3-6 uur aan. Tabletten en capsules met verlengde afgifte (Concerta, Equasym XL en Medikinet CR) beginnen ook na 1-2 uur te werken. Dit houdt bij de tabletten met verlengde afgifte ongeveer 12 uur aan en bij de capsules met verlengde afgifte ongeveer 8 uur.


Klik voor meer informatie over medicijnen bij narcolepsie.

Palliatieve zorg

Palliatieve zorg is de zorg voor mensen met een ongeneeslijke ziekte in de laatste levensfase.

Als iemand erg ziek is en ernstige pijn heeft, schrijven artsen meestal morfine-achtige pijnstillers voor, zoals morfine, fentanyl of oxycodon. Behalve een pijnstillend effect maken deze medicijnen ook suf. Soms heeft de patiënt hier te veel last van.

Ook zijn mensen die ernstig ziek zijn vaak neerslachtig (depressief).

Behandeling
Artsen schrijven methylfenidaat voor aan patiënten die te veel last hebben van het versuffende effect van morfine-achtige pijnstillers.

Ook schrijven artsen het soms voor bij depressiviteit in de laatste levensfase bij ernstig zieke mensen. In dat geval schrijft de arts soms alleen methylfenidaat voor, en soms ook een ander antidepressiemiddel. Dan wordt methylfenidaat alleen de eerste 4-6 weken voorgeschreven. Het duurt namelijk 4-6 weken voordat andere antidepressiemiddelen beginnen te werken. Methylfenidaat overbrugt dan die periode.

Effect
Methylfenidaat is een stimulerend medicijn. Het vermindert de sufheid en verbetert de stemming binnen 3 dagen, soms al eerder.


Klik voor meer informatie over medicijnen bij palliatieve zorg.

Op welke bijwerkingen moet ik letten?vraagteken.gif
Uitleg frequenties:

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Venster sluiten

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven.

De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.

Soms

  • Hoofdpijn. U kunt deze bijwerking verminderen door het medicijn bij het eten in te nemen. Raadpleeg uw arts als u hier veel last van heeft. Mogelijk kan de dosering worden verlaagd.
  • Moeite met inslapen, slapeloosheid, rusteloosheid en zelden hyperactiviteit. Daarom is het belangrijk de gewone tabletten niet later dan 4 uur voor het slapengaan te nemen en de tabletten of capsules met verlengde afgifte zo vroeg mogelijk 's ochtends te nemen.
  • Nervositeit. Raadpleeg uw arts als u hier veel last van heeft.

Zelden

  • Minder eetlust, waardoor gewichtsverlies optreedt. Een lastig probleem, vooral bij ADHD, omdat veel kinderen met ADHD al moeilijke eters zijn. U kunt deze bijwerking verminderen door het medicijn bij het eten in te nemen. Raadpleeg uw arts als het eten echt een probleem gaat worden.
  • Duizeligheid. U kunt deze bijwerking verminderen door het medicijn bij het eten in te nemen. Raadpleeg uw arts als u hier veel last van heeft. Mogelijk kan de dosering worden verlaagd.
  • Buikpijn, misselijkheid, braken en diarree. Deze bijwerkingen treden vooral in het begin van de behandeling op. Meestal helpt het als u het medicijn met wat voedsel inneemt.
  • Hartkloppingen, versnelde hartslag en verhoogde bloeddruk. Daarom controleren sommige artsen dit regelmatig (bijvoorbeeld elk half jaar).
    Gebruik methylfenidaat niet als u last heeft van angina pectoris (hartkramp) of een hartafwijking.
    Raadpleeg uw arts als u last heeft van een verhoogde bloeddruk.
  • Extra prikkelbaarheid en zijn snel uit het evenwicht zijn. Het effect op de concentratie bij mensen met ADHD kan nog wel aanwezig zijn. Overleg met de behandelend arts als u vindt dat deze extra prikkelbaarheid niet opweegt tegen de verbetering in concentratie en aandacht van uw kind. Mogelijk is de dosering te hoog en zijn er minder tabletten per dag nodig.
  • Bepaalde psychische aandoeningen kunnen verergeren, zoals ernstige geestelijke verwarring en ernstige angststoornissen. De arts zal methylfenidaat dan meestal niet voorschrijven.
  • Tics, zoals bij het syndroom van Gilles de la Tourette, verbeteren vaak bij gebruik van dit medicijn. Maar bij ernstige tics of bij gebruik van een hoge dosering kunnen ze soms ook verergeren. Als dit gebeurt, neem dan contact op met uw arts. Mogelijk kan de dosering worden verlaagd.
  • Sneller last van koude handen en voeten. Dit is het gevolg van het nauwer worden van de bloedvaten. Het kan zijn dat u hier last van blijft houden zolang u het medicijn slikt. Zorg voor voldoende bescherming tegen kou door warme kleding te dragen, zoals wanten en sokken. Vooral mensen met de ziekte van Raynaud merken deze bijwerking doordat ze meer last krijgen van koude vingers en tenen. Neem contact op met uw arts als deze bijwerking te veel last geeft.
  • Kinderen die dit medicijn langer dan een jaar gebruiken, groeien soms minder snel dan hun leeftijdsgenoten. Zij blijken deze groeiachterstand echter weer in te halen nadat zij stoppen met de behandeling in de puberteit.
  • Droge mond. Hierdoor kunnen zich eerder gaatjes in uw gebit ontwikkelen. Poets en flos daarom extra goed als u merkt dat u last heeft van een droge mond. Laat eventueel de tandarts vaker uw gebit controleren. U kunt soms ook meer dorst hebben. Ook kunt u last hebben van een droge neus en keel.
  • Verlies van spontaniteit. Mocht u dit merken, vraag dan uw arts om advies. Mogelijk kan de dosering enigszins worden verlaagd.
  • Slaperigheid. Dit is vooral lastig bij activiteiten waarbij uw oplettendheid erg nodig is, zoals autorijden, het beklimmen van een ladder of het bewaken van een proces op het werk. Onderneem geen risicovolle activiteiten, zoals autorijden, als u last heeft van deze bijwerking.
  • Minder zin in vrijen. Bij mannen: moeilijker krijgen van een erectie en langdurige en soms pijnlijke erectie. Als deze pijnlijke erectie langer dan vier uur duurt, moet u uw arts waarschuwen. Er bestaat dan een kleine kans op beschadiging van de zwellichamen in de penis. 
  • Spier- of gewrichtspijn, stijfheid en moeite met lopen en spreken. Ook kan tandenknarsen en een tintelend gevoel in handen of voeten voorkomen. Raadpleeg uw arts als u hier veel last van heeft.
  • Wazig zien, dubbelzien, droge ogen, duizelingen en slap gevoel en spierzwakte.

Zeer zelden

  • Overgevoeligheid voor dit medicijn. Dit kunt u merken aan huiduitslag, jeuk of gewrichtspijn. Zeer zelden ontstaat koorts of een ernstige huidafwijking. Stop dan met het gebruik en raadpleeg uw arts. U mag dit medicijn in de toekomst niet meer gebruiken. Geef daarom aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor methylfenidaat. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn niet opnieuw krijgt.
  • Bij jarenlang gebruik, kan een depressiviteit ontstaan. Merkt u dit, raadpleeg dan meteen de arts, zodat deze kan beoordelen of u met het gebruik moet stoppen. Raadpleeg uw arts als u nu depressief bent of dit in het verleden was. Dit medicijn kan opnieuw depressiviteit uitlokken.
  • Meer kans op hartritmestoornissen. U kunt last krijgen van plotselinge duizelingen of u kunt kortdurend buiten bewustzijn raken. Als dit gebeurt, raadpleeg dan onmiddellijk uw arts. Dit is vooral van belang voor mensen met een bepaalde hartritmestoornis, namelijk het aangeboren verlengde QT-interval. Gebruik dit medicijn NIET als u deze hartritmestoornis heeft. Overleg met uw arts. Mogelijk kunt u overstappen op een ander medicijn.
  • Als u epilepsie heeft en niet aanvalsvrij bent, kunt u meer aanvallen krijgen. Overleg met uw arts.
  • Borstvorming bij mannen. Als u stopt met methylfenidaat, gaat deze bijwerking weer over.
  • Een iets verhoogd risico op een beroerte. Een beroerte merkt u aan plotselinge klachten. Deze kunnen zijn verlammingen in het gezicht (scheve mond bijvoorbeeld), verward spreken en denken, verlammingen aan arm of been, verlies van gezichtsvermogen, en tintelingen. Waarschuw onmiddellijk een arts.

Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van een van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.


Hoe moet ik dit medicijn gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.

Hoe?
Als u snel last van uw maag krijgt, kunt u de tabletten of de capsules het beste met wat voedsel innemen.
  • Gewone tabletten (Ritalin, Medikinet en Methylfenidaat): innemen met een half glas water.
  • Tabletten met verlengde afgifte (Concerta): slik de tabletten heel door met een half glas water, zonder te kauwen. De tabletten zijn voorzien van een beschermende laag die het werkzame bestanddeel langzaam gedurende de hele dag afgeeft aan het lichaam. Als u de tabletten kauwt of fijnmaakt gaat het beschermende laagje kapot en komt al het werkzame bestanddeel onbedoeld tegelijk vrij.
  • Capsules met verlengde afgifte (Equasym XL en Medikinet CR): slik de capsules heel door met een half glas water, zonder te kauwen.
    U kunt ook de capsules openen en de inhoud van de capsule strooien over een eetlepel appelmoes. Neem dit meteen in, zonder te kauwen. Drink daarna een half glas water. De korrels in de capsules zijn voorzien van een beschermende laag die het werkzame bestanddeel langzaam gedurende 8 uur afgeeft aan het lichaam. Als u de capsules of de korrels kauwt of fijnmaakt, gaat het beschermende laagje kapot en komt al het werkzame bestanddeel onbedoeld tegelijk vrij.

Wanneer?

Gewone tabletten (Ritalin, Medikinet en Methylfenidaat)
Meestal raadt de arts aan de dagdosering in 2 of 3 keer in te nemen. Gebruikelijk is dan dat u de eerste tablet 's ochtends neemt, meteen na het opstaan, en de tweede rond één uur 's middags. Het werkt dan gedurende de hele dag. Neem de laatste dosis niet later dan 4 uur voor het slapengaan, omdat u anders moeite met inslapen kan krijgen.

Als de tabletten zijn uitgewerkt, na 3-4 uur, kunt u korte tijd extra actief zijn. Door de tijdstippen goed te plannen, kunt u proberen de verhoogde activiteit op een rustig moment van de dag te laten vallen.

Tabletten of capsules met verlengde afgifte (Concerta, Equasym XL en Medikinet CR)

  • Neem de dagdosering 's ochtends in.
  • Neem Equasym XL voor het ontbijt in.
  • Neem Medikinet CR tijdens of na het ontbijt in.
  • Werken de tabletten of capsules niet lang genoeg? Overleg dan met uw arts of u kunt overstappen naar gewone tabletten of een dosis gewone tabletten erbij kunt krijgen.

Hoe lang?

ADHD
Na ongeveer 4 weken kunnen u en de arts meestal beoordelen of de behandeling aanslaat. Het is aan te raden dit ook zelf bij te houden, bijvoorbeeld door het gedrag (van het kind) dagelijks in een cijfer uit te drukken.

Hoe lang u dit medicijn moet gebruiken, verschilt. Wanneer u het langer dan een jaar moet gebruiken, adviseert de arts meestal één of meer keren per jaar gedurende enkele weken te stoppen. Tijdens deze 'medicijnvakantie' kunnen u en de arts beoordelen of methylfenidaat nog nodig is. Mogelijk bent u of is het kind inmiddels voldoende in staat met de aandachtsstoornis en de overmatige activiteit om te gaan, zodat de methylfenidaat niet meer nodig is. Kinderen kunnen bovendien in deze medicijnvakanties een eventuele groeiachterstand inhalen.

Narcolepsie
Methylfenidaat geneest uw aandoening niet, maar werkt alleen tegen de verschijnselen van narcolepsie. U zult dit medicijn daarom meestal langdurig moeten gebruiken.


Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?
Het is belangrijk dit medicijn consequent in te nemen. Mocht u toch een dosis vergeten zijn

Gewone tabletten (Ritalin, Medikinet en Methylfenidaat)
Duurt het nog minstens 2 uur voor de volgende portie? Neem hem dan alsnog. Maar is de volgende portie binnen de komende 2 uur, sla deze tablet(ten) dan over of verschuif de volgende portie tot later op de dag, maar niet later dan 4 uur voor het slapengaan.

Ontdekt u binnen 4 uur vóór bedtijd dat u de tabletten bent vergeten, sla ze dan over. Later op de avond heeft u vaak te veel problemen om in te slapen.

Tabletten of capsules met verlengde afgifte (Concerta, Equasym XL en Medikinet CR)
Komt u er dezelfde ochtend achter dat u een portie bent vergeten? Neem hem dan alsnog. Is de ochtend al voorbij, neem de portie dan niet meer in. De tablet of capsule werkt anders door tot laat in de avond, waardoor u problemen krijgt om in te slapen. Komt u er de volgende ochtend pas achter, neem dan nooit een dubbele portie.
Als ik dit medicijn gebruik, mag ik dan...

autorijden?
Dit medicijn kan bijwerkingen veroorzaken, zoals nervositeit, slaperigheid, angst en duizeligheid. Heeft u hier last van? Dan mag u niet autorijden. Het kan gevaarlijk zijn aan het verkeer deel te nemen zo lang u last heeft van deze bijwerkingen. Deze bijwerkingen komen vooral de eerste dagen van het gebruik voor. Ook als de dosering omhoog gaat, kunt u (extra) last hebben van deze bijwerkingen.

Let op: ook ADHD en slaapziekte kunnen een reden zijn dat u niet mag autorijden. Overleg met uw arts of dat bij u het geval is. Wilt u meer informatie over autorijden bij bepaalde aandoeningen? Kijk dan op de website van het CBR

Voor meer algemene informatie kunt u het thema ‘Medicijnen in het verkeer’ lezen. In dit thema leest u bijvoorbeeld wat de wet zegt over medicijnen in het verkeer. Ook vindt u adviezen waarmee u rekening moet houden als u wel (weer) wilt autorijden.

alcohol drinken?
Alcohol versterkt de bijwerkingen van methylfenidaat. Ook beïnvloedt alcohol het beoordelingsvermogen. Beperk daarom het gebruik van alcohol.

alles eten?
Bij dit medicijn zijn hiervoor geen beperkingen.


Heeft dit medicijn een wisselwerking met andere medicijnen?

Dit medicijn heeft wisselwerkingen met andere medicijnen. In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje ‘samenstelling’.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

  • Ritonavir en lopinavir, medicijnen tegen hiv of aids. Deze medicijnen versterken de werking en bijwerkingen van methylfenidaat. Raadpleeg uw arts.
  • Nevirapine en etravirine, medicijnen tegen hiv en aids. Dit medicijn vermindert de werking van methylfenidaat. Overleg hierover met uw arts.
  • Fenelzine en tranylcypromine, medicijnen tegen depressiviteit. Door de combinatie heeft u meer kans op een zeer ernstige verhoging van de bloeddruk. Raadpleeg uw arts.

Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.


Kan ik dit medicijn gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?

Zwangerschap
Overleg met uw arts. U kunt dit medicijn beter NIET gebruiken als u zwanger bent of binnenkort wilt worden. Er zijn niet veel zwangere vrouwen die dit medicijn hebben gebruikt. Daarom is niet zeker of dit medicijn altijd veilig is voor zwangere vrouwen en hun kind.

Wilt u zwanger worden en krijgt u dit medicijn voor het eerst? Overleg dan met uw arts voordat u met dit medicijn begint. Misschien kan de arts een ander medicijn voorschrijven. Een medicijn waarvan bekend is dat het wel veilig is tijdens de zwangerschap.

Gebruikt u dit medicijn al en wilt u zwanger worden? Overleg dan ook eerst met uw arts voordat u zwanger wordt. Misschien kunt u tijdelijk met dit medicijn stoppen. Of misschien kunt u overstappen op een ander medicijn.

Gebruikt u dit medicijn al en bent u zwanger geworden? Overleg dan meteen met uw arts. Samen kunt u bespreken wat het risico voor de baby is als u doorgaat met het medicijn. Of wat het risico voor u is als u met het medicijn stopt.

Borstvoeding
Gebruik dit medicijn NIET als u borstvoeding geeft, of stop de borstvoeding. Dit medicijn komt in de moedermelk. Het kan bijwerkingen bij het kind geven.
Wilt u borstvoeding geven, overleg dan met uw arts of apotheker. Misschien kunt u tijdelijk met dit medicijn stoppen.


Kan ik zomaar met dit medicijn stoppen?
U kunt niet in één keer stoppen. Bouw in enkele dagen af. Als u plotseling stopt, kunt u misselijk worden of gaan trillen en beven.

Er is een heel kleine kans dat u tijdelijk erg neerslachtig of verward wordt. Ook dit kunt u voorkomen door geleidelijk het aantal tabletten of capsules te minderen. Bij ADHD voorkomt u hiermee ook een teleurstelling als het oude gedrag in alle hevigheid terugkomt.
Recept nodig en welke toedieningsvormen?
Methylfenidaat is sinds 1954 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar in gewone tabletten onder de merknamen Ritalin en Medikinet en als het merkloze Methylfenidaat, in tabletten met een verlengde afgifte onder de merknaam Concerta en in capsules met verlengde afgifte onder de merknamen Equasym XL en Medikinet CR.
Wilt u meer weten over de prijs en vergoeding van uw medicijn, lees dan verder in het thema prijzen en vergoedingen van medicijnen.

Klik hier voor meer informatie over : Ritalin, Concerta, Methylfenidaat, Equasym XL, Medikinet, Medikinet CR

Persoonlijk advies
Wilt u meer weten, of heeft u een vraag over uw eigen situatie? Breng dan een bezoek aan uw eigen apotheek. Uw eigen apotheker is op de hoogte van uw persoonlijke omstandigheden en kan u uitgebreid begeleiden bij uw medicijngebruik.
Zoek een apotheek bij u in de buurt:
Heeft u niet gevonden wat u zocht?
Stel een vraag aan de apotheker:
Laatst gewijzigd:23-10-2014

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op de bijsluiter van het beschreven medicijn en op andere, wetenschappelijke bronnen. De officieel geregistreerde gegevens van dit medicijn bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen vindt u op: www.cbg-meb.nl . Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

Ervaringen van andere gebruikers (U verlaat apotheek.nl)

Meldingen over Methylfenidaat

11 november 2014

Hallo allemaal ik ben een vrouw van 41 jaar, ik heb een zoon van zes jaar. Wij alle twee hebben ADHD ik was 21 toen wij er achter kwamen dat ik dat heb. Ik...

11 november 2014

Word er rustiger van. In het begin wel zoeken naar de juiste dosering. Dit heeft een paar maand geduurd. Nu 4 x per dag 10 mg (indien het lukt met 3 x per ...

8 november 2014

Ik slik het medicijn zelf alleen ik heb een probleem ik ben 14 jr en mijn ouders willen me niet geloven. Ik ben bang dat ik last heb van een te hoge oogdru...

  • Gerelateerde klachten & ziektes
Doe de risicotest Diabetesfonds
Sluiten