Thema: Hittegolf en medicijnen

Extreem heet weer is geen pretje. Zeker niet voor ouderen, zieken, mensen met overgewicht, patiënten in zorginstellingen en hele kleine kinderen. Uw apotheker geeft graag advies.

Oef, puf…

Oef, puf, een warm gevoel, zweten, benauwdheid, rode huid, dit zijn de bekende verschijnselen bij warm weer. Maar het kan erger. Namelijk dat iemand akelig wordt van de hitte, last krijgt van spierkramp, hoofdpijn, concentratieverlies, misselijkheid, diarree, flauwvalt of zelfs in coma raakt. Dit kan kwetsbare mensen overkomen. Zoals bejaarden en zieken. Zoals patiënten die in zorginstellingen verblijven.

Het menselijk lichaam functioneert het best bij een lichaamstemperatuur van ongeveer 37 °C. In de hersenen zit een temperatuurregelcentrum: de hypothalamus. Stijgt of daalt de lichaamstemperatuur te veel, dan zorgt de hypothalamus voor actie om de temperatuur weer op ongeveer 37 °C te brengen.

Bijvoorbeeld bij kou: de bloedvaten in de huid worden nauwer (je wordt bleek) en je krijgt kippenvel.

Bij te veel hitte worden de bloedvaten in de huid wijder (je wordt rood) – en vooral: je gaat meer zweten.

Bij een hittegolf gaat de warmte-afvoer moeilijker, zeker bij ouderen, bij zieken en bij het gebruik van bepaalde medicijnen.

Warmte-afvoer
Het lichaam regelt de warmte-afvoer op twee manieren.

  • Meer zweten. Het zweet op de huid zorgt voor verkoeling als het verdampt. Goed zweten, daar kun je zelf aan meehelpen. Om goed te kunnen zweten moet je genoeg vocht innemen om het vocht dat uitgezweet wordt weer aan te vullen.
    Dat betekent: bij heet weer voldoende drinken.
  • De tweede manier waarop het lichaam zorgt voor afkoeling is een sterkere doorbloeding van de huid. Dat kun je niet bewust regelen. Hoe werkt het? De bloedvaten in de huid worden wijder. Daardoor kan het hart meer bloed rondpompen. Dit bloed geeft de warmte af, via de huid, aan de lucht rondom.
    Let wel, dat betekent: bij heet weer moet het hart harder werken. Een gezond, jong lichaam heeft daar weinig problemen mee.
Omgaan met hitte: topsport
Voor ouderen en zieken is omgaan met hitte als topsport. Want naast de verschijnselen van ouder worden en ziekte, komen de hitteproblemen er nog eens bij.
  • Bij ouderen werkt de temperatuurregulatie vaak niet zo goed meer.
  • Ouderen hebben vaak minder dorstgevoel, ze drinken vaak te weinig en zweten vaak minder.
  • Bij bepaalde patiënten en ouderen werken hart en longen vaak minder krachtig, vooral bij mensen met hartproblemen.
  • Bij een aantal ziekten kunnen de medicijnen een goede temperatuurregulatie tegengaan. Bijvoorbeeld bij hartfalen, angina pectoris (hartkramp), hoge bloeddruk, ziekte van Parkinson, depressie en psychose.
  • Mensen met astma of COPD kunnen het benauwd krijgen door de luchtvervuiling bij zonnig, droog weer.
Waarschuwingen
Het klimaat verandert. De zomers gaan warmer worden. Daarom gaan apotheken, artsen en GGD’s waarschuwen als de temperatuur gaat oplopen en vijf dagen of langer boven de 27 °C zal zijn. Ze geven waarschuwingen met tips: wat te doen of laten, hoe kom je de hete dagen door, hoe zit het met de werking van medicijnen en hoe bewaar je die? Hierover is informatiemateriaal te krijgen. Gebruikt u bepaalde medicijnen, dan kan de apotheker u speciale adviezen geven.
Doen en laten

Bij een hittegolf: help uw lichaam de warmte af te voeren en de temperatuur te reguleren.

Vochtbalans
Om warmte af te kunnen voeren, moet je kunnen zweten. Daarvoor moet er genoeg vocht in het lichaam zijn én er moet genoeg vocht in het lichaam overblijven voor de normale lichaamsfuncties.

De hersenen hebben vocht nodig, het bloed moet genoeg vocht bevatten, enzovoort. Ook bij warmte moet de vochtbalans goed blijven. Uitdroging kan grote problemen geven.

  • Plast u minder dan normaal? Is de urine donkerder dan normaal? Drink dan meer en wacht niet tot u zich dorstig voelt. Vooral bij ouderen is het dorstgevoel vaak minder!
  • Drink voldoende: volwassenen moeten ongeveer 1.5 tot 2 liter vocht per dag drinken. Drink op warme dagen 2 liter vocht per dag. Drink regelmatig kleine beetjes, telkens een kopje of een glas. Houd het drinken bij de hand. Neem kraan- of flessenwater, melk, karnemelk, thee of koffie zonder suiker, vruchtensap of suikervrije (fris)dranken.
  • Het vocht in koffie en thee wordt sneller uitgeplast dan bij andere dranken, dat komt door de werking van de cafeïne in koffie en thee. Het lichaam verliest sneller vocht, maar niet méér vocht. Deze dranken voorzien het lichaam dus net als andere dranken van vocht en kunnen prima gebruikt worden om de vochtbalans op peil te houden. In koffie zit echter wel cafeïne. Voor gezonde volwassenen geldt in het algemeen dat 4-5 kopjes koffie per dag geen kwaad kunnen voor de gezondheid.
  • Neem geen dranken met veel suiker. Daarin zitten veel calorieën. Dat is nadelig voor een gezond gewicht. Ook plast u het vocht in deze dranken sneller weer uit.
  • Drink niet alleen maar vruchtensappen. Deze bevatten zuren die slecht zijn voor het tandglazuur.
  • Neem bij hitte geen dranken met alcohol. In alcoholische dranken zitten veel calorieën, alcohol is schadelijk voor de gezondheid en u plast het vocht in uw drankje sneller weer uit.

Eten

  • Eet gezond en regelmatig. In groente en fruit zit veel water plus vitamines en zouten.
  • Let op, bij warm weer bederft voedsel sneller. Diarree kan ontstaan door het eten van minder vers voedsel. Dat betekent ongemak en extra vochtverlies. Een goede koeling van het voedsel en een goede hygiëne zijn belangrijk.

Koelte

  • Doe het rustig aan. Vermijd grote inspanningen. Vermijd de hitte, ga alleen ‘s morgens naar buiten als het nog redelijk koel is, draag luchtige kleding en gebruik buiten een zonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor.
  • Wordt het binnen erg warm, dan kan het gebruik van een tafelventilator of (mobiele) airco zinvol zijn.
Medicijngebruik

Bij heet en drukkend weer moet het lichaam hard werken om de warmte de baas te blijven.

  • Bepaalde medicijnen – die iemand beslist nodig heeft - hebben niet alleen invloed op een ziekte, maar óók op de temperatuurregulatie van de gebruiker. Dit is belangrijk om te weten. De apotheker en de arts houden dit in de gaten.
  • Er zijn veel medicijnen waarbij het extra belangrijk is om bij hitte alert te zijn. Middelen die veel gebruikt worden, dus veel mensen kunnen hiermee te maken krijgen. Misschien is het nodig om tijdelijk de dosering van een medicijn aan te passen. Hieronder ziet u bij welke aandoeningen en medicijnen de hitte een rol kan spelen.

Hartproblemen, hoge bloeddruk
Medicijnen tegen hartproblemen kunnen bij hitte de water- en zouthuishouding in het lichaam verstoren. Dat betekent kans op uitdroging, te weinig zweten en onwel worden.

Een voorbeeld: plasmiddelen (diuretica) De bedoeling is dat plasmiddelen normaal helpen het vocht in het lichaam af te voeren, door plassen. Zouten en mineralen in het vocht verlaten zo ook het lichaam. Bij hitte kan dit te veel zijn en dan raakt de water- en zouthuishouding van het lichaam verstoord. Dat betekent kans op uitdroging en te weinig zweten.

Ontlastingproblemen
Bij problemen met de ontlasting is het altijd belangrijk om voldoende te drinken. Want, aan de ene kant, bij diarree verlies je veel vocht.

En, aan de andere kant, ook bij verstopping en bij het gebruik van laxeermiddelen speelt vaak een tekort aan vocht een rol.

Hersenaandoeningen, psychische aandoeningen

Medicijnen tegen de ziekte van Parkinson en middelen tegen een psychose kunnen het zweten verminderen.

Uw medicijnpaspoort
Zit u in een hittegolf? Thuis of op vakantie? Uw medicijnpaspoort is een handig document om bij de hand te hebben: het is een overzicht van alle medicijnen die u gebruikt. Vraag ernaar, uw apotheker maakt het graag voor u. Dit document is ook nuttig als u naar een specialist of ziekenhuis moet.

Medicijnen bewaren
Bewaar medicijnen zo, dat ze niet bederven. Voor de meeste medicijnen is dat helemaal niet moeilijk. Vraag het bij twijfel na in de apotheek. Bij bepaalde medicijnen geeft de apotheek speciaal advies.

Kast
Een goede bewaarplaats voor de meeste medicijnen is een droge kast waar het niet warmer wordt dan 25°C. Ook bij een hittegolf blijven uw medicijnen hierin wel goed. Zo’n kast is prima als er geen speciaal bewaaradvies op de verpakking staat. De badkamer is geen goede plek voor medicijnen: het is daar te vochtig.

Koelkast
  • Moeten geneesmiddelen bij hitte in de koelkast? Dat spreekt niet vanzelf. Kijk naar het bewaarvoorschrift op het etiket en in de bijsluiter. Bel bij twijfel de apotheek.
  • Zetpillen kunnen smelten door warmte. Maar ze mogen misschien niet in de koelkast. Let op het bewaarvoorschrift.
  • Vloeistoffen zoals drankjes of ampullen met injectievloeistof horen niet standaard in de koelkast, want de kou kan een effect geven dat niet de bedoeling is. Bijvoorbeeld, er kunnen in een drank kristallen ontstaan. Let op het bewaarvoorschrift.
  • Oog- en oordruppels en klysma’s moeten misschien wel, misschien niet in de koelkast. Let op het bewaarvoorschrift.
    Het is een goed idee om deze middelen - als ze uit de koelkast komen - voor gebruik ongeveer 5 minuten op te warmen in de hand. Anders is het gebruik erg onaangenaam.
  • Medicijnen in de koelkast: zorg dat een kind er niet bij kan. Doe de medicijnen in een doos die niet makkelijk open kan.
Onderweg
Het kan warm zijn onderweg, tussen de apotheek en de kast in uw huis. Of onderweg naar uw vakantie-adres
  • Zorg dat de medicijnen zo kort mogelijk in de warmte zijn. Dus, als u meerdere inkopen moet doen, ga dan het laatst naar de apotheek en daarna direct naar huis. Voor sommige medicijnen is een koeltas handig.
  • Laat medicijnen niet in een warme auto liggen. 
  • Onderweg op vakantie: bewaar medicijnen niet dicht bij het lichaam, niet in een broekzak bijvoorbeeld. Maar in een tas. Een koeltas kan nodig zijnvoor medicijnen die in de koelkast bewaard moeten worden. Vraag hiernaar in de apotheek.
Veel gestelde vragen

Kan ik bij een hittegolf al mijn geneesmiddelen het beste gewoon in de koelkast leggen?
Nee. De koelkast kan ook een te koude plek zijn.

  • Kijk op de verpakking wat het bewaaradvies is. Staat er niets, dan kunt u het middel bewaren in een droge kast waar het niet veel warmer wordt dan 25 °C.
  • Twijfel? Vraag het bij de apotheek.
Wat kan ik het beste drinken bij heet weer?
Het advies geldt vooral water, melk, frisdrank, vruchtensap, thee of koffie te nemen. Dranken met veel suiker en alcoholische dranken zijn minder geschikt. Zie ook de informatie onder het kopje 'Vochtbalans'.

Waarom kun je beter geen alcoholhoudende dranken nemen bij een hittegolf?
Dranken met alcohol bevatten vocht, maar dat wordt sneller weer uitgeplast dan bij dranken zonder alcohol. Dus het lichaam heeft minder aan dit vocht. Bovendien bevat alcohol veel calorieën. En het is schadelijk voor de gezondheid om veel alcohol te drinken en om elke dag alcohol te drinken.

Hoe kom ik aan een overzicht van alle medicijnen die ik gebruik?
Dat maakt uw apotheker graag voor u, als u dit vraagt. In een medicijnpaspoort staan alle medicijnen die u gebruikt. Dit document is nuttig als u naar een specialist of ziekenhuis moet, op vakantie, maar ook als u plotseling onwel zou worden.
Links

www.voedingscentrum.nl
De site van het Voedingscentrum over gezond eten en drinken. Bij heet weer is fruit en groente gezond, plus voldoende drinken. Kies Gezond Eten, Schijf van vijf en dan bijvoorbeeld Dranken.

www.knmi.nl/VinkCMS/explained_subject_detail.jsp?id=3365
De site van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut geeft onder meer informatie over gezondheid en weer. Over hitte en hooikoorts bijvoorbeeld.

www.rivm.nl/milieuportaal/dossier/hitte 
De site van Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Op deze pagina vindt u informatie over beleid bij hitte, onder meer dat er een Hitteplan is.

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op verschillende (wetenschappelijke) bronnen. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

  • Gerelateerde thema's
Doe de risicotest Diabetesfonds
Sluiten