Thema: Verre reizen en uw gezondheid
Een verre reis..

De wereld is een dorp geworden. We reizen steeds verder en zoeken steeds grotere uitdagingen. Verre reizen brengen echter gezondheidsrisico's met zich mee. Hoe bereidt u zich voor? Wat moet er in uw reisapotheek mee? Hoe beschermt u zich tegen malaria en allerlei andere vervelende ziekten?

Voorbereiden

Zeker een op de tien reizigers gaat zonder bescherming tegen malaria naar de tropen, zo blijkt uit onderzoek. Ook doet de helft van de reizigers niets tegen een mogelijke infectie met hepatitis A.

Onvoorbereid op reis gaan, kan ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Reizen naar verre landen doe je niet zomaar. Maar ook bestemmingen dichterbij kunnen vaccinaties vereisen. Neem ruim de tijd om de reis voor te bereiden.

Algemeen

  • Heeft u een chronische ziekte, bent u zwanger, reist u met jonge kinderen of bent u op leeftijd, overleg dan altijd eerst met uw huisarts en/of de GGD voordat u uw reis boekt. Reizen naar verre landen kunnen voor u risico's met zich meebrengen.
  • Als u medicijnen moet gebruiken, vraag dan bij uw apotheek om een medicijnpaspoort. Dat is makkelijk als u in het buitenland een arts of een apotheker nodig heeft. Als u medicijnen gebruikt die onder de Opiumwet vallen, zoals sterke pijnstillers, of als u injectiespuiten en injectienaalden meeneemt, heeft u voor de douane een verklaring van uw arts nodig met informatie over uw aandoening en uw medicijngebruik. Meer informatie kunt u vinden op deze website onder het thema ‘medicijnen op reis`.
  • In een vliegtuigruim kan het vriezen. Sommige medicijnen, zoals ampullen met injectievloeistof, moeten daarom altijd in uw handbagage en niet in het ruim.
  • Neem een dubbele voorraad van uw medicijnen mee. Verdeel die over uw bagage, zodat u niet ineens al uw medicijnen kwijt bent als er een tas of koffer zoekraakt.
  • Soms heeft u vaccinaties nodig en middelen om malaria te voorkomen (profylaxe). Vraag daarover informatie bij de GGD of uw huisarts. Welke vaccinaties nodig zijn verschilt per land. Maakt u een georganiseerde reis, dan kan de reisorganisatie u informeren, maar voor definitief advies is de GGD of uw huisarts het aangewezen adres.
  • Zorg dat u een goede reisverzekering heeft.
  • Zorg dat uw gebit in orde is.

Vaccinaties
Reist u naar tropische landen of naar streken waar minder hygiënische omstandigheden heersen, dan moet u doorgaans tegen een aantal ziekten worden gevaccineerd. Welke injecties u nodig heeft, hangt af van uw reisdoel, de lengte van uw reis en de aard van de reis. Een weekje in een westers hotel in een grote stad brengt minder risico's met zich mee dan een lange trektocht in het binnenland.

  • Vraag informatie bij uw apotheek, huisarts of de GGD.
  • Maak drie maanden voor uw vertrek een afspraak bij een vaccinatiebureau bijvoorbeeld de GGD als u
    • nooit gevaccineerd bent, ook niet als kind
    • meer dan drie maanden op reis gaat
    • bijzondere risico's gaat nemen, zoals een rondreis onder primitieve omstandigheden.
  • Maak minstens vier weken voor uw vertrek een afspraak als u
    • de normale kindervaccinaties heeft gehad (DKTP, BMR)
    • een korte reis gaat maken
    • geen bijzondere risico`s gaat nemen.

Malariaprofylaxe
Malaria is een infectie met een parasiet. De besmetting wordt overgebracht door de malariamug. Om deze ziekte te voorkomen, is het soms nodig al drie weken voor uw vertrek te beginnen met het innemen van antimalariamiddelen. Minstens even belangrijk is het natuurlijk om te voorkomen dat u wordt gestoken door de malariamug (zie Beestjes). Moet u medicijnen gebruiken om malaria te voorkomen? Dit hangt af van verschillende factoren.

  • Hoe vaak malaria voorkomt in het land dat u wilt bezoeken;
  • Hoe lang u daar blijft;
  • Of de parasieten die daar voorkomen resistent zijn tegen antimalariamiddelen.

Wat zijn de nadelen van antimalariamiddelen?

  • Antimalariamiddelen kunnen bijwerkingen hebben, bijvoorbeeld maagdarmklachten, hoofdpijn of slaapproblemen;
  • U moet de middelen trouw innemen, meestal tot en met de vierde week na terugkeer in Nederland;
  • Sommige antimalariamiddelen zijn niet veilig te gebruiken tijdens de zwangerschap. Neem contact op met uw apotheek, huisarts of de GGD als u naar verre landen wilt reizen en overleg of u een middel om malaria te voorkomen moet gebruiken.

Reisapotheek
Wat u meeneemt als reisapotheek is voor een deel standaard, voor een deel persoonsgebonden en voor een deel afhankelijk van de aard van uw reis en reisdoel. U kunt over de inhoud van uw reisapotheek overleggen met uw eigen apotheek.

Standaard

  • Paracetamol-tabletten tegen pijn en koorts (neem liever geen zetpillen mee naar warme landen, omdat deze makkelijk smelten);
  • Loperamide tegen hinderlijke diarree (niet geschikt voor jonge kinderen);
  • ORS om uitdroging te voorkomen bij diarree (kinderen, zwangere vrouwen en ouderen lopen een groter risico op uitdroging dan anderen);
  • Povidonjood-oplossing om kleine wondjes te ontsmetten;
  • Een middel met 30 à 50% DEET (diëthyltoluamide) om insecten, bijvoorbeeld malariamuggen, te weren;
  • Een middel tegen de jeuk van insectenbeten (levomenthol en/of lidocaïne);
  • Zonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor;
  • Een standaard verbandset.

Afhankelijk van persoon, reis en reisdoel, bijvoorbeeld

  • Medicijnen die u regelmatig nodig heeft;
  • Anticonceptiepil;
  • Condooms (ook als u de pil gebruikt; die werkt onvoldoende als u waterige diarree heeft);
  • Middel tegen reisziekte;
  • Middel tegen verstopping;
  • Middel tegen huid- en voetschimmel;
  • Neusdruppels voor verstopte neus (xylomethazoline);
  • Middel om water te ontsmetten (natriumhypochloriet);
  • Contactlensbenodigdheden en/of reservebril;
  • Tekenpincet;
  • Koortsthermometer (zonder kwik in verband met het risico van breken).

In overleg met uw arts, bijvoorbeeld

  • Antimalariamiddelen;
  • Noodbehandeling tegen malaria;
  • Antibiotica voor zelfbehandeling;
  • Een middel tegen hoogteziekte.
Vervoer

Het reizen per vliegtuig, auto, boot of bus kan leiden tot vervelende en gevaarlijke klachten, zoals reisziekte en trombose.

Reisziekte
Door het bewegen van een vervoermiddel worden sommige mensen misselijk. Als u last van reisziekte heeft, kunt u voor het begin van de overtocht een middel tegen reisziekte gebruiken, zoals cyclizine, meclozine of cinnarizine. Als u al misselijk bent, helpen deze middelen niet meer.

Wat verder helpt tegen reisziekte.

  • Niet achteruit rijden in een bus;
  • Uit het raam kijken;
  • Niet lezen tijdens de rit;
  • Frisse lucht, bijvoorbeeld aan boord van een schip.
  • In een vliegtuig: een plaats ter hoogte van de vleugels
  • Neem voor vertrek een lichte maaltijd.

Trombose
Wie lang stilzit in een vliegtuig of bus heeft een vergrote kans op trombose. De bloedsomloop in de benen wordt door het lange zitten verstoord. Daardoor kunnen bloedpropjes ontstaan die een bloedvat kunnen afsluiten. Tips om trombose te voorkomen, zijn de volgende.

  • Blijf niet de hele tijd zitten, maar wandel regelmatig door het gangpad.
  • Als dit niet kan, beweeg dan uw benen door uw tenen naar u toe te trekken en weer van u af te duwen of met uw voeten rondjes te draaien in het enkelgewricht.
  • Drink onderweg veel water en geen alcohol.
  • Draag geen strakke kleren.
Eten en drinken

Veel besmettelijke ziekten worden in de tropen overgebracht via drinkwater en voedsel, bijvoorbeeld hepatitis A, buiktyfus en paratyfus. Een goede hygiëne helpt te voorkomen dat u zo'n ziekte oploopt.

Reizigersdiarree is een reactie op 'vreemde' bacteriën in het water en het voedsel. Dit is niet altijd te voorkomen, maar u kunt de schade wel beperken door goede hygiëne en door uitdroging te voorkomen.

Hygiëne

  • Was uw handen voor u gaat koken, voor u gaat eten en na het toiletbezoek, zeker als u zelf diarree heeft.
  • Drink geen kraanwater, maar alleen mineraalwater en dergelijke uit een fles of thee bereid met goed doorgekookt water.
  • Gebruik alleen ijsblokjes als ze zijn gemaakt van water dat eerst gekookt is.
  • Eet geen schepijs bij een karretje langs de weg. Verpakt ijs is veilig, evenals schepijs uit een schone, drukbezochte winkel.
  • Was groente en fruit in schoon water; bij twijfel het water eerst koken en laten afkoelen.
  • Breng voedsel snel aan de kook en laat het minstens een kwartier koken.
  • Vermijd rauw of halfrauw vlees en rauwe schelpdieren.
  • Kook losse melk of melk uit een aangebroken fles voor gebruik.
  • Bescherm voedsel tegen vliegen.
  • Bewaar eten in de koelkast; een koeltas is niet koud genoeg.
  • Gesteriliseerde producten zijn zonder koeling houdbaar zolang de verpakking onbeschadigd en ongeopend is (blik, pot of foliepak).
  • Doe de afwas in heet sop en spoel na in schoon water.
  • Gebruik schone theedoeken en handdoeken en was ze na gebruik in heet sop. Droog ze vlug, liefst in de zon.

Wat te doen bij diarree
Reizigersdiarree duurt meestal twee à vier dagen. Het belangrijkste risico is uitdroging, vooral bij jonge kinderen.

Tips

  • Zorg voor een goede hygiëne (zie 'Hygiëne').
  • Gebruik ORS (oral rehydration solution); dat beperkt het vochtverlies. ORS is te koop in sachets. Los de inhoud op in lauw gekookt water of mineraalwater. Op de verpakking staat hoeveel water u per zakje moet gebruiken. Wijk hier niet van af.
  • Drink veel. Volwassenen hebben ten minste 1.5 liter water per dag nodig, kinderen 1 liter.
  • Gezonde volwassenen kunnen bij waterige diarree loperamide gebruiken om de diarree te laten stoppen.
  • Raadpleeg een arts als u behalve diarree ook koorts heeft, als er bloed bij de ontlasting zit of als er uitdrogingsverschijnselen zijn (droge huid en slijmvliezen, holle ogen). In die gevallen mag u geen loperamide gebruiken.
Beestjes

Veel tropische ziekten worden overgebracht door 'beestjes', zoals muggen, teken en vliegen. De eigenlijke boosdoeners zijn vaak virussen, bacteriën of parasieten. Bescherming tegen muggen en ander ongedierte kan veel ziekten voorkomen.

Muggen en vliegen
Verschillende soorten muggen kunnen verschillende ziekten overbrengen: malaria, filariasis, gele koorts, Japanse encefalitis en knokkelkoorts. Bepaalde soorten vliegen zijn overbrengers van slaapziekte, filariasis en leishmaniasis.

Bescherming

  • De malariamug steekt 's avonds en 's nachts. Draag van zonsondergang tot zonsopgang kleding met lange mouwen, lange broek, sokken en dichte schoenen.
  • Slaap onder een muskietennet (klamboe). Het liefst een net dat is geïmpregneerd met permetrine.
  • Bescherm onbedekte lichaamsdelen met een insectenwerend middel waarin 30 à 50% DEET (diëthyltoluamide) is verwerkt.
  • Een mug prikt door dunne en/of strakke kleding heen. Gebruik ook insectenwerende lotion onder zulke kleren.
  • De muggen die gele koorts en knokkelkoorts overbrengen, steken juist overdag. In streken waar die ziekten voorkomen, moet u zich dus ook overdag beschermen.
  • Let op. DEET vermindert de werking van een zonnebrandmiddel. Dit gebeurt ook als u de DEET enige tijd voor of na de zonnebrandcrème opsmeert.
    - Wanneer u in een gebied bent waar insecten ziektes kunnen veroorzaken, is het belangrijk uzelf te beschermen met DEET. Bescherm u dan extra tegen de zon door bijvoorbeeld de schaduw op te zoeken en beschermende kleding te dragen.
    - Gebruik in gebieden zonder ziekteveroorzakende insecten liever geen DEET als u ook een zonnebrandmiddel gebruikt.
    - Bescherm uzelf tegen muggen met een middel dat geen DEET bevat of op een andere manier. Als de zon onder gaat worden muggen vaak actief. Het is dan geen probleem om DEET te gebruiken, omdat zonnebrandcrème op dat moment niet nodig is.

Teken
Een teek kan de ziekte van Lyme overbrengen (ook in Nederland) en een vorm van hersenvliesontsteking. Niet elke teek draagt een ziekteverwekker bij zich, maar alertheid is geboden.

Bescherming

  • Een teek bijt zich niet direct vast. Als u een teek binnen 24 uur verwijdert, is er weinig risico. Controleer elke avond het hele lichaam op teken. Ze hebben een voorkeur voor warme plekken: knieholten, liezen, oksels, nek.
  • Verwijder een teek die zich heeft vastgebeten met een puntig pincet of tekentang. Noteer de datum en plek van de tekenbeet in uw agenda.
  • Als binnen 3 maanden na een tekenbeet een rode kring ontstaat rond de plaats van de beet, moet u een arts raadplegen. In dat stadium is een Lyme- besmetting nog goed te behandelen.

Waterbeestjes
In stilstaand oppervlaktewater kunnen ziekteverwekkers voorkomen: wormen die bilharzia veroorzaken, cholerabacteriën en bacteriën die de ziekte van Weil veroorzaken.

Bescherming

  • Zwemmen, pootjebaden of zelfs de handen wassen in stilstaand oppervlaktewater is altijd af te raden in de tropen.

Andere overbrengers van ziekten
Zoogdieren, zoals honden, katten, apen en vleermuizen, kunnen hondsdolheid overbrengen via likken, krabben en bijten. Het is het beste het contact met onbekende dieren te vermijden.

De mens brengt zelf ook ziekten over, bijvoorbeeld via seksueel contact (onder meer hepatitis B en aids). Besmetting is te voorkomen door bij seksueel contact gebruik te maken van een condoom.

Links

www.rivm.nl/cib
Het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM speelt een belangrijke rol in de preventie en bestrijding van infectieziekten. 
 
www.igz.nl
De Inspectie voor de gezondheidszorg (IGZ) biedt op haar site informatie over het meenemen van geneesmiddelen naar het buitenland. 
 
www.knmi.nl
Het KNMI informeert over zonkracht, zonkrachtverwachtingen voor Nederland, Europa en de wereld. Informatie over hooikoorts en pollen. 
 
www.douane.nl
Op de site van de Douane vindt u informatie over vervoeren van goederen over de grens. 
 
www.schiphol.nl
De site van Amsterdam Airport Schiphol waar u onder 'luchthaveninformatie' informatie vindt over de regels voor handbagage. 

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op verschillende (wetenschappelijke) bronnen. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

  • Gerelateerde thema's
  • Vragen over verre reizen en uw gezondheid
Doe de risicotest Diabetesfonds
Sluiten