Thema: Zon en Wintersport
Winterzon

Suizend van de helling met de zon op je gezicht. Een heerlijke bezigheid, wintersport. Maar pas op voor de zon. Die kan al snel te sterk zijn door de reflectie van de sneeuw en door de schone lucht in de bergen. Geniet ervan, zonder er last van te krijgen: zorg voor een goede bescherming.


De zon

De zon geeft warmte, een prettig gevoel en een `gezond bruin kleurtje`. Maar te veel zon is niet goed. Je kunt flink verbranden en een zonnesteek oplopen. Door te veel zonlicht veroudert de huid sneller en is er een groter risico op huidkanker - jaarlijks krijgen 25.000 mensen te horen dat zij huidkanker hebben. Daarom is het zaak om verstandig te zonnen.

Zonkracht in de bergen

Tijdens wintersport ben je uren in de zon. Weet daarom wat de zon in de bergen doet. De schadelijke effecten van de zon worden veroorzaakt door UV-stralen. De zonkracht - dat is de intensiteit van UV-straling - is niet altijd gelijk. In de bergen kan de zonkracht tot 2 keer zo sterk zijn als op zeeniveau door:

  • de schone lucht. Stofdeeltjes in minder schone lucht houden een deel van de UV-straling tegen. In de schone lucht in de bergen kunnen de UV-stralen ongehinderd passeren. Op 2000 meter is de straling ruim 30 procent sterker dan op zeeniveau.
  • de weerkaatsing van de zon op de sneeuw. Ruim 80 procent van de straling wordt door de sneeuw weerkaatst.

Goed om te weten: de zonkracht hangt niet af van de temperatuur. De zonkracht kan op een heldere, koele dag net zo hoog zijn als op een warme dag. Je kunt dan ook even snel verbranden, maar door de kou voel je dit vaak niet op tijd.

UV-straling en effect op de huid

UV-stralen zijn schadelijk voor de huid. De huid beschermt zich tegen de straling door bruin te worden en te verdikken; de straling dringt dan moeilijker door in de huidcellen. Maar deze natuurlijke bescherming heb je tijdens de wintersport meestal niet, omdat de huid dan nog niet gebruind is.
De ene huid kan zich beter beschermen tegen de zon dan de andere. De schadelijke effecten van UV-straling verschillen daarom per huidtype.

Er zijn twee soorten UV-stralen: UVB-stralen en UVA-stralen.

  • UVB-stralen
    Bij een teveel aan UVB-stralen gaat er direct een alarmsignaal af: de huid verbrandt. De huid voelt dan pijnlijk aan en kan opgezwollen zijn. Op de lange termijn kunnen UVB-stralen het erfelijk materiaal in de huidcellen, het DNA, beschadigen. UVB-stralen zijn daardoor mede de oorzaak van huidkanker.
  • UVA-stralen
    Vroeger dacht men dat UVA-straling niet schadelijk was. Maar dat klopt niet. UVA-straling is ook schadelijk voor het erfelijk materiaal, het DNA. De effecten van UVA-stralen zijn pas op de lange termijn herkenbaar:
    • veroudering van de huid
    • ontstaan van zonneallergie
    • grotere kans op huidkanker.

UV-straling en effect op de ogen

Behalve de huid, zijn ook de ogen gevoelig voor UV-straling. Door overmatige blootstelling aan UV-straling kun je last krijgen van een hoornvliesontsteking. Dit wordt ook wel ‘sneeuwblindheid` genoemd, omdat dit veelal voorkomt bij mensen die hoog in de sneeuw verblijven.

  • De klachten beginnen meestal pas 8 tot 12 uur nadat iemand in de zon is geweest. Het begint met het gevoel: `er zit iets in mijn oog`.
  • Daarna krijg je last van tranende ogen, lichtschuwheid en ernstige pijn.
  • De ernstige klachten verdwijnen meestal vanzelf binnen 12 tot 24 uur. Na twee dagen zijn bijna alle klachten verdwenen.
  • Blijvende schade treedt bijna nooit op.

Voorkom sneeuwblindheid met een sportzonnebril met UV-werende glazen en klepjes aan de zijkant, zodat UV niet via de zijkant het oog binnendringt.

Kinderen en de zon

Kinderen en tieners jonger dan 16 jaar moeten extra oppassen met de zon. Zij lopen meer risico om op termijn huidkanker te krijgen want:
  • Hun huidcellen zijn gevoeliger voor beschadiging door UV.
  • De huid van kinderen groeit: veel cellen zijn aan het delen. De kans is daardoor groter dat een beschadiging aan het DNA wordt doorgegeven voordat deze hersteld is.
  • Cellen die op jonge leeftijd zijn beschadigd, hebben langer de tijd om zich te ontwikkelen tot kankercellen.
Bescherming

Algemene tips voor de bescherming van de huid in de zon:

  • Breng regelmatig - minstens om de 2 uur - een zonnebrandproduct aan met een hoge UVB- en UVA-factor, op vetbasis. In de bergen voor mensen met een lichte huid minimaal factor 20.
  • Smeer gevoelige plekjes, zoals de neus, oren, lippen en oogleden regelmatig in met een zonnebrandmiddel met beschermingsfactor 30+ (ook als u een zonnebril draagt).
  • Bescherm uw ogen met een sportzonnebril met UV-werende glazen en klepjes aan de zijkant.
  • Voorkom verbranden. Dit gebeurt het snelst tussen 12.00 en 15.00 uur. Ga uit de zon als de huid prikt.
  • Verzorg de huid na het zonnen met een aftersunproduct.
  • Blijf de huid beschermen met een zonnebrandmiddel, ook als u al bruin bent. Want ook met een bruine huid kunt u op de lange termijn last krijgen van de nadelen van de zon.
  • De kinderhuid is teer en verbrandt snel. Smeer de huid van kinderen in met een zogeheten sunblock.

Zonnebrandmiddelen

Let bij een zonnebrandmiddel voor de wintersport op twee zaken: de beschermingsfactor en de vetbasis.

  • Beschermingsfactor
    De beschermingsfactor die op de verpakking van een zonnebrandmiddel staat, geeft aan in hoeverre het middel de schadelijke UV-straling weert. In alle zonnebrandmiddelen zit een UVB-factor. Sommige middelen beschermen ook tegen UVA-straling - dan staan op de verpakking twee getallen vermeld. Kies een product dat zowel tegen UVA- als UVB-straling beschermt. Een middel met een beschermingsfactor hoger dan 25 wordt een ‘sunblock` genoemd. Zelfs bij deze middelen dringt nog enige UV-straling door. Meer informatie over UVA- en UVB-straling vindt u onder `Winterzon`.
  • Vetbasis
    Gebruik tijdens de wintersport zonnebrandproducten op vetbasis - crèmes op waterbasis zouden op de huid bevriezen. Speciale antikoudecrèmes bevatten daarom veel vetten, waardoor ze bovendien goed smeerbaar blijven bij lage temperaturen. Ook voorkomen deze crèmes uitdroging van de huid - dat gebeurt snel als het koud is.

Huidtypes

Hoe lang u in de zon kunt blijven en welke beschermingsfactor u nodig heeft, hangt onder meer af van uw huidtype. Met het volgende schema kunt u bepalen welk huidtype u heeft.

 

Huidtype Verbranding Bruining Uiterlijk
1 verbrandt zeer snel wordt niet bruin zeer lichte huid, vaak met sproeten, rossig of lichtblond haar, blauwe ogen
2 verbrandt snel wordt langzaam bruin lichte huid, blond haar, lichte ogen
3 verbrandt niet snel wordt gemakkelijk bruin licht getinte huid, donkerblonde tot bruine haren, vrij donkere ogen
4 verbrandt bijna nooit bruint zeer goed getinte huid, donkere haren en ogen

Bepaal uw factor

De Nederlandse Kankerbestrijding/KWF adviseert voor de verschillende huidtypes de volgende bescherming:

 

Persoonlijke kenmerken Beschermingsfactor
Baby's tot 1 jaar helemaal uit de directe
zon houden
Kinderen (tot 16 jaar) ongeacht huidtype


20-30+
Huidtype 1 20-30+
Huidtype 2 15-20+
Huidtype 3 10-15
Huidtype 4 5-10

N.B. Bovengenoemde factoren zijn richtlijnen. Gebruik voor de wintersport een hogere beschermingsfactor.

Zonnebank

Veel zonnebanken zenden alleen UVA-straling uit. De huid wordt daardoor wel bruin, maar wordt niet dikker en geeft daardoor ook geen bescherming tegen de zonnestralen. Na het voorbruinen met bruiningsapparatuur die alleen UVA geeft, kun je dus nog flink verbranden.

Verbrand

Toch verbrand, ondanks alle voorzorgsmaatregelen?

  • Ga direct uit de zon als u merkt dat u verbrand raakt.
  • Probeer de pijn te verlichten met natte doeken.
  • Neem eventueel een pijnstiller, zoals paracetamol.
  • Blijf ten minste drie dagen uit de zon om uw huid te laten herstellen.

Neem direct contact op met uw huisarts:

  • als een groot gedeelte van uw huid gezwollen is door de verbranding
  • als u veel blaren krijgt
  • als u door de verbranding last krijgt van: koude rillingen, koorts, misselijkheid, braken hoofdpijn of hartkloppingen.
Medicijnen en zon

Bij het gebruik van sommige medicijnen kan de huid gevoeliger worden voor zonlicht. Het medicijn komt in de huidcellen terecht en veroorzaakt daar samen met UV een huidreactie. Dat is een lichtovergevoeligheidsreactie, en die kan zich voordoen bij elk huidtype.

Medicijnen kunnen twee lichtovergevoeligheidsreacties geven:

  • niet-allergische reactie
    Dit is de meest voorkomende reactie. De huid die in de zon komt, verbrandt al na enkele uren
  • allergische reactie
    Deze reactie komt minder vaak voor: het is een soort huiduitslag of eczeem dat later ontstaat - na enkele dagen tot weken nadat de huid in de zon is geweest. Dit eczeem kan ook ontstaan op delen van de huid die niet in de zon zijn geweest.

Welke medicijnen

In onderstaande tabel staan de belangrijkste middelen die u overgevoelig voor
zonlicht kunnen maken. Lees bij elk middel dat u gebruikt eerst in de bijsluiter
wat u kunt verwachten of overleg eventueel met uw apotheek. Misschien is het
mogelijk een ander geneesmiddel te gebruiken dat deze bijwerking niet heeft.

 

Groep

    Geneesmiddel

Middelen tegen huidaandoeningen

  • acitretine (Neotigason)
  • isotretinoïne (Roaccutane, Curacne))
  • tretinoïne (tabletten: Vesanoid, crème: Acid A Vit) )
  • methoxsaleen (Geroxalen)
  • bexaroteen (Targretin)
  • hydrochinon
  • pimecrolimus (Elidel)
  • tacrolimus (Protopic)

Antibiotica

  • demeclocycline (Ledermycin)
  • doxycycline (Vibramycin)
  • tetracycline (Tygacil)

Middelen tegen hartklachten

  • amiodaron (Coradarone)

Hoe lang moet je oppassen voor de zon? Dat is per medicijn verschillend. Lees de bijsluiter. En overleg eventueel met uw arts of apotheker hoe u het beste met het middel en uw huid kunt omgaan.

Een voorbeeld: bij het antibioticum doxycycline kun je een week na het einde van de kuur weer in de zon.

 

Problemen voorkomen

Wie een medicijn gebruikt waardoor hij gevoelig wordt voor zonlicht, kan beter zo min mogelijk in de zon komen. Maar dat is bij wintersport moeilijk. Adviezen:

  • Smeer het gezicht in met een sunblock met UVA- en UVB-filter
  • Draag een muts, sjaal, skibril en handschoenen.
  • Neem deze voorzorgsmaatregelen ook als het bewolkt is, want wolken houden maar een deel van de UV-straling tegen. Sluierbewolking houdt bijvoorbeeld maar 10 tot 20 procent tegen.

Behandeling van lichtovergevoeligheid

De behandeling van allergische en niet-allergische lichtovergevoeligheid is hetzelfde. Als de reactie niet ernstig is, leg dan natte omslagen op de huid om de zwelling te verminderen.

  • Bij jeuk helpen tabletten die de allergische reactie onderdrukken (antihistaminicumtabletten).
  • Pijnstillers, zoals paracetamol, kunnen hevige pijn verminderen.
  • Bij zeer ernstige reacties kan de huisarts tabletten prednison of prednisolon voorschrijven.
  • Als de huid ontstoken is, kan deze behandeld worden met een crème die ervoor zorgt dat de ontstoken plek ‘verdoofd` wordt. U voelt de pijn dan minder. Aan deze crème wordt vaak ook levomenthol toegevoegd, dat verkoelend werkt.
Links

www.kwfkankerbestrijding.nl
Het Koningin Wilhelmina Fonds (KWF) geeft veel informatie over huidkanker en het voorkomen daarvan. Ga naar ‘minder kans op kanker` > ‘verstandig zonnen`.
Ook kunt u voor advies bellen met de gratis hulp- en informatielijn van het KWF: 0800-0 22 66 22 (ma t/m vrij 9.00-12.30 en 13.30- 17.00 voor vragen over kanker en kankerbestrijding of voor het bestellen van brochures). 
 
www.huidfonds.nl
Het Nationaal huidfonds geeft informatie over UV-therapie, gevoeligheid voor zonlicht en andere huidaandoeningen dan huidkanker. U kunt ook bellen met de Huid-Infolijn: 026-3514160.

www.knmi.nl
Op de site van de Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) is informatie te vinden over de zonkracht.

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op verschillende (wetenschappelijke) bronnen. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

  • Gerelateerde thema's
  • Vragen over zon en wintersport
Doe de risicotest Diabetesfonds
Sluiten