Thema: Zonnen zonder zorgen
Zonvakantie

Eindelijk vakantie! Een tijd van heerlijk nietsdoen op het strand, of juist van activiteiten zoals zeilen, bergwandelen of fietsen. Hoe dan ook, voor de meeste mensen betekent vakantie meer buiten zijn. En als het even meezit meer zon.

Geniet ervan! Matige blootstelling aan zonlicht is gezond. Het zorgt voor de aanmaak van vitamine D in de huid. Maar houd er wel rekening mee dat veel zon niet gezond is. U kunt zich hier maar beter tegen beschermen.

UV

Behalve licht en warmte (infrarood licht) zendt de zon ook ultraviolette straling (UV) uit. Deze straling kan de huid beschadigen. Er zijn 3 soorten UV-straling: UV-A, UV-B en UV-C. UV-C straling is het schadelijkst, maar wordt door de ozonlaag tegengehouden.

UV-A en UV-B
De UV-straling die ons bereikt, bestaat uit UV-A en UV-B. Van beide soorten straling word je bruin. Een bruine huid beschermt tegen UV-straling, maar deze bescherming is minimaal. Andere vormen van bescherming, zoals antizonnebrandcrème, de schaduw opzoeken en beschermende kleding dragen, zijn nog steeds noodzakelijk.

UV-A-straling zorgt voor een versnelde veroudering van de huid (rimpels), zonneallergie en op den duur een grotere kans op huidkanker.

UV-B-straling is nodig voor de aanmaak van vitamine D, maar deze straling veroorzaakt ook zonnebrand. Tijdens het zonnen merken mensen hier nog niets van, omdat de pijn pas uren later optreedt.

UV-B-straling maakt de huid dikker, wat op zichzelf een bescherming is. Maar deze straling kan ook het DNA, het erfelijk materiaal in de huidcellen, aantasten en daardoor huidkanker veroorzaken.

Overmatige blootstelling aan zonlicht tijdens de kinderjaren en het aantal keer dat iemand is verbrand, lijken een rol te spelen bij het ontstaan van huidkanker. Hoe vaker kinderen verbranden, hoe groter de kans dat zij in hun latere leven huidkanker ontwikkelen.

Zonnestand
Hoeveel schadelijke straling er is, hangt onder meer af van de stand van de zon. Bij een lage zonnestand zijn de risico's lager. 's Morgens vroeg en laat in de middag heeft de zon minder kracht, net als in de winter. Midden op de dag staat de zon het hoogst. Het is daarom verstandig midden op de dag, tussen 12.00 en 15.00 uur de zon te vermijden, of u extra te beschermen tegen te veel zon.

Zonkracht
De intensiteit van de UV-straling wordt zonkracht genoemd. Dit wordt uitgedrukt in waarden tussen 0 en 10. De zonkracht wordt beïnvloed door het jaargetijde, het weer, door het landschap en door luchtvervuiling.

Bij bewolkt weer is de zonkracht kleiner, maar ook dan is er UV-straling. De zonkracht hangt niet af van de temperatuur. De zonkracht kan op een heldere koele dag net zo hoog zijn als op een warme dag. Verbranden gaat net zo snel, alleen voel je dit minder.

Sneeuw, water en zand weerkaatsen UV-straling. In het hooggebergte, op het water en aan het strand kun je daardoor sneller verbranden dan je zou verwachten. Op deze plaatsen is extra bescherming tegen de zon aan te raden.

Zwevende stofdeeltjes in de lucht houden de UV-straling voor een deel tegen. In schone lucht, bijvoorbeeld hoog in de bergen, is er daardoor meer UV-straling. Bovendien houdt de ozon in de atmosfeer UV-straling tegen. Maar de ozonlaag wordt aangetast door milieuvervuilende stoffen en daardoor is er op aarde meer UV-straling.

Bescherming

De één is gevoeliger voor te veel zon dan de ander. Maar iedereen doet er goed aan blootstelling aan de zon te beperken. Ga op het heetst van een zonnige zomerdag tussen 12.00 en 15.00 uur liever in de schaduw.

Kleding
Een makkelijke manier om u te beschermen tegen te veel zon, is kleding te dragen en een zonnehoed of zonnepet op te zetten. Voor in de tropen is er zelfs speciale dichtgeweven kleding waar de zon bijna niet doorheen komt. U kunt ook UV-werende kleding dragen. Deze kleding is vooral geschikt voor mensen die zich extra moeten beschermen tegen de zon omdat ze snel verbranden of bijvoorbeeld veel buiten zijn.

Middelen tegen zonnebrand
Antizonnebrandmiddelen beschermen de huid tegen te veel UV-straling. De meeste middelen beschermen vooral tegen UV-B-straling, dus tegen verbranding.

Op de verpakking van het antizonnebrandmiddel staat een getal dat aangeeft hoe sterk de bescherming is – de beschermingsfactor. Dit heet ook SPF ('sun protection factor'). Hoe hoger het getal, hoe langer u in de zon kunt zijn zonder te verbranden. De beschermingsfactor is een standaardmaat voor hoe lang de huid beschermd is tegen UV-straling. Stel dat u met een onbeschermde huid 10 minuten in de zon kunt zijn zonder te verbranden, dan kan een antizonnebrandcrème met beschermingsfactor 12 u ongeveer 12 x 10 minuten beschermen tegen verbranding. Voor een hele dag buiten zijn op een Nederlandse zomerdag heeft u al gauw factor 10 à 12 nodig. Wie langdurig buiten in de zon wil zijn, doet er goed aan een antizonnebrandmiddel te kiezen dat ook deels tegen UV-A-straling beschermt. Op de verpakking is dan de beschermingsfactor te zien en een rondje met daarin de letters 'UVA'.

Antizonnebrandmiddelen zijn er op waterbasis en op vetbasis. Een middel op vetbasis is vooral geschikt voor de wintersport, omdat zo'n middel niet op de huid kan bevriezen. Antizonnebrandolie beschermt niet of nauwelijks tegen UV-straling en is daarom niet aan te bevelen. Smeer u – afhankelijk van de zonkracht en de tijd dat u in de zon bent – om de 2 uur royaal in met een antizonnebrandmiddel. En begin daar een half uur voordat u de zon in gaat al mee.

Huidtypen
Sommige mensen worden makkelijk bruin, anderen verbranden heel snel. Dat hangt af van het huidtype. Zoek uw huidtype in de onderstaande tabel. De beste graadmeter voor uw huidtype is uw eigen verbrandingservaring.

Huidtype Verbranding Bruining Uiterlijk
1 verbrandt zeer snel wordt niet bruin zeer lichte huid, vaak met sproeten, rossig of lichtblond haar, licht ogen
2 verbrandt snel wordt langzaam bruin lichte huid, blond haar, lichte ogen
3 verbrandt niet snel wordt snel bruin licht getinte huid, donkerblonde tot bruine haren, vrij donkere ogen
4 verbrandt bijna nooit bruint zeer goed getinte huid, donkere haren en ogen

Mensen met huidtype 1 en 2 behoren tot de risicogroep van huidkanker en moeten zich dus bijzonder goed beschermen. Onderstaande tabel geeft een richtlijn voor de beschermingsfactor die nodig is voor de verschillende huidtypen. Met een lagere factor loopt u het risico te verbranden. Deze getallen gelden voor Nederland. Voor buitenlandse zonvakanties en de wintersport worden hogere beschermingsfactoren aangeraden.

Persoonlijke kenmerken  Beschermingsfactor
Huidtype 1 of kinderen       20-30
Huidtype 2  15+
Huidtype 3  10-15
Huidtype 4  6-10

Kinderen
Kinderen zijn extra gevoelig voor beschadiging door UV-straling. Leg kinderen tot 1 jaar nooit in de zon. Laat kinderen niet te lang (bloot) in de zon spelen. Zeker niet tussen 12.00 en 15.00 uur. Laat ze in de schaduw spelen, trek ze een T-shirt aan en zet ze een hoedje of petje op. Smeer ze in met een antizonnebrandmiddel met een beschermingsfactor van 20 of hoger. Begin hiermee een half uur voordat ze naar buiten gaan. Herhaal het insmeren elke 2 uur en zeker na het zwemmen. Ook waterproofproducten verdwijnen namelijk voor een deel bij het afdrogen en het in het water spelen. Ook als een kind makkelijk bruin wordt, bestaat het risico dat zij door de UV-stralen later huidkanker krijgen. Er zijn speciale antizonnebrandmiddelen voor kinderen verkrijgbaar in de apotheek.

Overgevoeligheid door medicijnen

Door sommige medicijnen kunt u overgevoelig worden voor zonlicht. Dit wordt ook wel zonlichtovergevoeligheid, zonneallergie of fotototoxiciteit genoemd.

Huidreacties
Als u deze medicijnen gebruikt en u komt in de zon, zelfs voor korte perioden, dan kunt u huiduitslag, jeuk, roodheid, andere verkleuring van de huid en ernstige verbranding door de zon krijgen. U kunt het beste zo min mogelijk in de zon komen. En u moet zich zeer goed beschermen tegen de zon als u buiten bent. Ook bij bewolkt weer. Bij een ernstige reactie mag u het medicijn niet meer gebruiken. U moet dan direct stoppen en contact opnemen met een arts.

Medicijnen
In onderstaande tabel staan een aantal medicijnen die u overgevoelig voor zonlicht kunnen maken. Staat uw medicijn er niet bij, en wilt u weten of uw medicijn overgevoeligheid voor licht kan veroorzaken? Kijk dan op deze website bij medicijnen bij de bijwerkingen. U kunt dit ook vinden in de bijsluiter. Voor specifiek advies kunt u terecht bij uw apotheker en arts. Misschien kunt u een ander medicijn gebruiken dat deze bijwerking niet heeft.

Groep                                              Geneesmiddel
Middelen tegen huidaandoeningen   
Antibiotica
Overige middelen
 

Behandeling
U kunt zelf bij verbranding door lichtovergevoeligheid de huid koelen met natte omslagen en eventueel een pijnstiller nemen. Bij jeuk helpen medicijnen die de allergische reactie onderdrukken, zoals cetirizine, levocetirizine en loratidine. Is de reactie zeer ernstig, dan kan de huisarts tabletten met prednison of prednisolon voorschrijven.

Tips

Zonkracht

  • Ga niet langdurig in de zon liggen tussen 12.00 en 15.00 uur 's middags. Dan staat de zon het hoogst en is de zonkracht het sterkst.
  • Vergis u niet: op een koele, winderige dag met zon is het risico van verbranden hoogt. De zonkracht heeft niets te maken met de temperatuur.

Bescherming

  • Laat uw huid voorzichtig wennen aan de zon, ook als u al bruin bent. Zonnebrand blijft een belangrijke factor bij huidveroudering en het ontstaan van huidkanker.
  • Vergeet niet een antizonnebrandmiddel opnieuw aan te brengen na het zwemmen. Ook als u een waterproofproduct gebruikt. In het water en bij het afdrogen verdwijnt het middel toch gedeeltelijk.
  • Draag in de zon een pet of zonnehoed.
  • Draag een zonnebril met UV-bescherming in de zon. Ook de ogen zijn gevoelig voor UV-straling. Door overmatige blootstelling aan UV-straling kun je last krijgen van hoornvliesontsteking.
  • Een insectenafweermiddel dat DEET bevat breekt het antizonnebrandmiddel af. Hierdoor werkt het antizonnebrandmiddel niet meer goed. Dit gebeurt ook als u het middel met DEET enige tijd voor of na de antizonnebrandcrème opsmeert.
    • Gebruik liever geen middelen met DEET als u ook antizonnebrandcrème gebruikt. Bescherm uzelf tegen muggen met een middel dat geen DEET bevat of op een andere manier. Als de zon onder gaat worden muggen vaak actief. Het is dan geen probleem om een middel met DEET te gebruiken omdat zonnebrandcrème op dat moment niet nodig is.
    • Wanneer u in een gebied bent waar muggen ziektes kunnen veroorzaken is het belangrijk uzelf te beschermen met een middel met DEET. Bescherm u dan extra tegen de zon door bijvoorbeeld de schaduw op te zoeken en beschermende kleding te dragen.

Na het zonnen

  • Bent u toch verbrand? Ga dan direct uit de zon en blijf minstens 3 dagen uit de zon om uw huid te laten herstellen. Gebruik eventueel een verkoelend 'aftersun'-middel. Doet uw huid pijn? Leg er dan natte doeken op en neem eventueel paracetamol. Blaren moet u zo veel mogelijk heel laten.
  • Neem contact op met de huisarts als een groot gedeelte van uw huid gezwollen is door de verbranding, als u veel blaren krijgt of als u door de verbranding last krijgt van koude rillingen, koorts, misselijkheid, braken, hoofdpijn of hartkloppingen.
Links

www.kwfkankerbestrijding.nl
De website van KWF Kankerbestrijding geeft veel informatie over huidkanker en het voorkomen daarvan. Bovendien kunt u er gratis folders downloaden of bestellen. Ga naar 'preventie' -> 'verklein uw kans op kanker' -> 'zon verstandig'.

Speciaal voor kinderen is lesmateriaal ontwikkeld, zoals 'Johnny Shadow'. 'Johnny Shadow' is een stripfiguur die kinderen op een speelse manier leert zich te beschermen tegen te veel zon.

U kunt voor advies ook bellen met de gratis hulp- en informatielijn van het KWF: 0800-0 22 66 22.

www.knmi.nl/kodac/weer_en_gezondheid/zonkracht.html
Op de site van het KNMI kunt u achtergrondinformatie vinden over de zonkracht. Ook kunt u er lezen wat de verwachte zonkracht is. 
 
www.huidarts.info
Deze website is van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie. Er zijn folders te vinden over zonlicht en de huid, lichtovergevoeligheid en andere huidaandoeningen.
   
www.verantwoordzonnen.nl
De brancheorganisatie voor de zonnestudio's, fabrikanten en leveranciers van zonneapparatuur. Hier krijgt u informatie over vooral het veilig gebruiken van de zonnebank. 

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op verschillende (wetenschappelijke) bronnen. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

  • Gerelateerde thema's
  • Vragen over zonnen zonder zorgen
Doe de risicotest Diabetesfonds
Sluiten