Koortslip

naar klachten & ziektes

Koortslip

Wat is koortslip?

Een koortslip betekent uitslag aan of op de lippen. De officiële naam is herpes labialis. De oorzaak is het zeer besmettelijke herpes simplex virus (HSV). 2 van de 3 mensen dragen dit virus bij zich. Vaak besmetten ouders hun jonge kinderen. Dit gaat dikwijls ongemerkt, maar sommige kleine kinderen worden dan ernstig ziek.

Jonge mensen hebben het vaakst een koortslip. Als ze ouder worden, komt hun koortslip meestal minder vaak terug. Mensen die regelmatig een koortslip hebben, hebben dat gemiddeld 3x per jaar.

Wie besmet is, heeft het virus altijd bij zich, opgesloten in bepaalde zenuwcellen. Van tijd tot tijd wordt het virus actief en gaat dan via de zenuw naar de huid - altijd naar dezelfde plek. Vanaf dat moment is het virus besmettelijk. Er kan dan een koortslip ontstaan.

Uitlokkende factoren
Een koortslip - het actief worden van het virus - kan worden uitgelokt door bijvoorbeeld zonlicht, kou, wind, menstruatie, vermoeidheid, wondjes of koorts (bijvoorbeeld bij griep).

Verschijnselen

  • Het begint met een tintelend, jeukend of branderig gevoel op de grens tussen de lip en de huid eromheen. Veel mensen herkennen dit en weten dan: er is een koortslip op komst. Al in deze fase is een koortslip besmettelijk.
  • Na enkele uren tot dagen ontstaan er pijnlijke blaasjes. Die zijn gevuld met helder vocht. De blaasjes gaan stuk, het vocht gaat eruit en er ontstaat een wondje.
  • Op het wondje komt een korstje, meestal gelig van kleur. Het korstje valt er na een paar dagen af. De huid eronder is gaaf, en het besmettingsgevaar is voorbij.
  • De koortslip geneest dus vanzelf in 7 tot 10 dagen en laat geen littekens na.

Besmetting

  • Vooral het vocht in de blaasjes geeft een groot besmettingsrisico voor anderen - maar ook kun je bij jezelf de besmetting overbrengen: van de mond naar bijvoorbeeld een oog.
  • Een herpesinfectie aan het oog is pijnlijk, ernstig en kan het hoornvlies blijvend beschadigen.
  • Niet iedereen die besmet is met het virus, krijgt een koortslip - waarom is niet bekend. Een koortslip ontstaat maar bij 10-20 procent van de mensen die het virus bij zich dragen. De andere 80-90 procent krijgt geen koortslip, maar kan wel anderen besmetten. Dit komt doordat het virus ongemerkt van tijd tot tijd actief is in de mond of keel. Een goede hygiëne is dus belangrijk, maar verder is hiertegen weinig te doen.
  • Er zijn 2 typen van het herpes simplex virus. Ze kunnen een koortslip veroorzaken, maar ook herpes genitalis: een infectie van de geslachtsorganen. Dat is een seksueel overdraagbare aandoening (SOA).
  • Dit houdt in dat iemand via (orale) seks ook besmet kan worden met deze herpesvirussen.
  • Mensen met een verminderde afweer zijn extra gevoelig voor het herpesvirus: denk aan mensen met aids, mensen die chemotherapie krijgen of een transplantatie hebben ondergaan, maar ook mensen met constitutioneel eczeem.

Kan ik er zelf iets tegen doen?

Voorkomen
Probeer te voorkomen dat uitlokkende factoren een kans krijgen.

  • Zorg voor voldoende weerstand, dus voor een goede conditie: neem voldoende (nacht)rust, rook niet, eet gezond en neem regelmatig lichaamsbeweging.
  • Bescherm de lippen door ze vet te houden met lippenbalsem of vaseline. Gebruik in de zon een lippenbalsem met UV-filter.

Besmetting tegengaan
Vanaf de eerste tintelingen is de koortslip besmettelijk. Vooral baby`s en jonge kinderen kunnen ernstig ziek worden van een herpesinfectie.

  • Was altijd de handen met zeep voor en na aanraking van de koortslip.
  • Raak anderen zo min mogelijk aan. Kom met de koortslip niet te dicht bij baby`s en jonge kinderen – niet zoenen, niet knuffelen.
  • Vermijd orale seks.
  • Breng oogmake-up niet of heel voorzichtig aan, om een herpesinfectie van het oog te voorkomen.
  • Gebruik handdoeken, washandjes, scheergerei en dergelijke niet samen met iemand anders.
  • Breng een medicijn tegen koortslip alleen aan op de pijnlijke plek of de blaasjes. Smeer het niet uit, want dan kan het virus juist verspreid worden.

In welke gevallen kan ik beter naar de huisarts gaan?

In welke gevallen kunt u beter naar de huisarts gaan?

Kinderen jonger dan 6 jaar
Ga met een kind jonger dan 6 jaar met een koortslip altijd naar de huisarts. Blaasjes in en om de mond kunnen wijzen op een eerste besmetting met het herpes simplex virus. Het kind kan hiervan ernstig ziek zijn: met koorts, opgezette lymfeklieren, met pijn en ontstekingen in en om de mond. Soms met kans op uitdroging als het kind niet wil drinken. De (huis)arts kan bepalen of het om een herpesinfectie gaat.

Kinderen vanaf 6 jaar/volwassenen

  • Als u 6x per jaar of nog vaker een koortslip heeft. Dit kan duiden op een verminderde weerstand of een afweerstoornis.
  • Als de blaasjes niet pijnlijk zijn. Dan kan er iets anders aan de hand zijn.
  • Als de plekjes na 14 dagen niet verdwenen zijn. Dan is het misschien geen koortslip, maar iets anders.
  • Als de ontsteking zich uitbreidt. Er zijn dan bacteriën in de blaasjes gekomen die nog een andere infectie hebben veroorzaakt.
  • Als het vocht in de blaasjes niet helder is, maar troebel of pussig. Dan is er misschien meer, of iets anders aan de hand. Bijvoorbeeld een infectie met bacteriën zoals impetigo (krentenbaard), dat is een zeer besmettelijke bacteriële infectie met gelig pus en korstvorming.
  • Als de blaasjes ook op andere lichaamsdelen voorkomen (bijvoorbeeld ogen, vingers, vagina, penis). Houd extra rekening met de besmettelijkheid.
  • Als iemand met een koortslip ook constitutioneel eczeem heeft of een verminderde afweer.

Wat kan de apotheker voor mij doen?

Een besmetting met het herpesvirus is niet te genezen. En helaas, er zijn geen medicijnen die een koortslip kunnen voorkomen, al wordt dat wel eens gedacht. Maar, er zijn bij de apotheek vrij verkrijgbare medicijnen te koop die de genezingsduur met een paar dagen kunnen bekorten. Een voorwaarde is wel dat u daarmee begint zodra de tinteling en roodheid opkomt. Het gaat om een aanstipvloeistof, crème, gel of olie met zinksulfaat of zinkoxide. Zo`n medicijn bevordert het indrogen van de blaasjes en bestrijdt de jeuk.

Fase van roodheid en tinteling

  • Houd de lippen vet, en breng zinksulfaatgel, zinksulfaatvaselinecrème of zinkolie aan. Deze medicijnen mag u ook gebruiken bij zwangerschap of borstvoeding. Dosering: 4 tot 6 maal per dag zo dik mogelijk aanbrengen (niet uitsmeren), alleen op de pijnlijke plek of op de blaasjes. Begin zodra de tinteling en roodheid opkomt – dus zorg dat u een tube in huis of in de tas hebt - en ga door tot de blaasjes zijn ingedroogd.
  • Was voor en na het aanbrengen de handen goed. U kunt het medicijn aanbrengen met een schoon wattenstaafje.
  • Welk type medicijn kiest u? Een gel is makkelijk in gebruik, een crème is lekker zacht. Een gel met zinksulfaat is kleurloos, een zalf met zinkoxide is wit. 
  • Neem bij elke nieuwe aanval van koortslip een nieuwe tube. Een onaangebroken tube is houdbaar tot de datum die op de verpakking staat. Maar eenmaal aangebroken, is een crème of gel maximaal 3 maanden houdbaar. Deel een tube niet met anderen, vanwege het besmettingsrisico.

Blaasjesstadium

  • Vooral het vocht in de blaasjes is besmettelijk.
  • U kunt het uitdrogen van de blaasjes versnellen met bovengenoemde medicijnen met zinksulfaat of zinkoxide.

Korstjesstadium

  • Krab het korstje nooit los; het valt vanzelf af.
  • Bescherm de lippen met vaseline of lippenbalsem, zo nodig met UV-filter.

Goed om te weten

  • Om de lippen vet te houden, kunt u bij de apotheek vragen naar vaseline. Dit is ongeparfumeerd en bevat geen medicijn.
  • Medicijnen met aciclovir en penciclovir worden afgeraden. In vergelijking met zinksulfaat of zinkoxide hebben ze wat meer bijwerkingen - een licht stekend, branderig of (bij penciclovir) verdoofd gevoel en kans op overgevoeligheid. Als bij de eerste tintelingen gestart wordt, duurt de koortslipperiode hooguit een halve dag korter. In het blaasjesstadium en daarna helpen aciclovir en penciclovir niet meer. Bovendien mogen deze medicijnen niet gebruikt worden bij zwangerschap of borstvoeding omdat er niet genoeg bekend is over een mogelijke schadelijkheid.
  • Daarnaast heeft het gebruik van aciclovir of penciclovir tegen een koortslip nóg een nadeel: het virus kan eraan wennen en er resistent voor worden. Dat kan inhouden dat die medicijnen uiteindelijk niet meer werken tegen andere virusinfecties die veel ernstiger zijn dan een koortslip.

Algemeen

Uw apotheker zorgt ervoor dat u uw medicijnen goed en veilig kunt gebruiken. Het maakt niet uit of u een medicijn korte tijd of langdurig nodig heeft.

  • Receptcontrole

De apotheker controleert elk recept. Bijvoorbeeld: is het juiste medicijn voorgeschreven en meegegeven, is de dosering goed, kan het medicijn samen met andere medicijnen die u gebruikt. Als het nodig is, overlegt uw apotheker met uw huisarts of specialist.

  • Overzicht van uw medicijnen

Uw apotheker houdt bij welke medicijnen u gebruikt. U kunt in de apotheek altijd om een overzicht van uw medicijnen vragen. Dit kunt u bijvoorbeeld meenemen als u uw specialist bezoekt, in het ziekenhuis wordt opgenomen of naar het buitenland gaat.

  • Delen van informatie over uw medicijnen met andere zorgverleners

Uw apotheker, huisarts en het ziekenhuis kunnen informatie over uw medicijnen met elkaar delen als dat nodig is voor uw behandeling. Dit mag alleen als U daar toestemming voor geeft.

  • Begeleiding bij nieuwe geneesmiddelen

Krijgt u een medicijn dat u in de afgelopen 12 maanden niet hebt gebruikt? Dan krijgt u extra uitleg over deze medicijnen.

  • Ondersteuning als u uw medicijnen weleens vergeet in te nemen

De apotheker heeft daar hulpmiddelen voor. Als uw zorgverzekeraar toestemming geeft, kan uw apotheker uw medicijnen per dag en per tijdstip van inname in aparte zakjes voor u laten verpakken.

  • Persoonlijk gesprek over uw medicijnen

Heeft u vragen over uw medicijnen, of problemen met het gebruik? Bijvoorbeeld moeite met slikken van medicijnen, openmaken van de verpakking, of last van een vervelende bijwerking? Vraag uw apotheker om een persoonlijk gesprek. Hij kijkt dan samen met u welke mogelijkheden er zijn om uw probleem te verhelpen.

  • Medicatiebeoordeling

Uw apotheker en huisarts kunnen u uitnodigen voor een gesprek over uw medicijnen. Dit is mogelijk bij patiënten ouder dan 65 jaar die langdurig meer dan 5 medicijnen gebruiken. Samen met u bespreken ze of er verbetering mogelijk is. Als u bijvoorbeeld last hebt van bijwerkingen van een medicijn kan het soms vervangen worden door een ander medicijn.

  • Zelfzorg

Bij de apotheek kunt u terecht voor advies over medicijnen die u zonder recept (= zelfzorgmedicijnen) kunt kopen, voor verbandmiddelen en cosmetica. De apotheek kan zelfzorgmedicijnen voor u opnemen in uw medicatiedossier. Dan kan de apotheker controleren of u ze veilig samen met uw receptmedicijnen kunt gebruiken.

  • Bezorgservice

Bent u moeilijk ter been? Informeer bij uw apotheek of zij uw medicijnen bij u thuis kunnen bezorgen.

Welke medicijnen worden gebruikt bij koortslip?

Zinksulfaat
Zinksulfaat werkt licht samentrekkend en beschermend. Zinksulfaat verlicht jeuk en pijn. Bovendien zou het de groei van virussen remmen. Het moet gebruikt worden tot de blaasjes zijn ingedroogd.

Zinksulfaat voorkomt niet dat de koortslip later weer terug keert. Het virus blijft dus aanwezig in de gezichtszenuwen. Het branderige tintelende gevoel kunt u tegengaan met zinksulfaat. Het is verkrijgbaar in een gel of vette crème.

Zinkoxide
Zinkoxide werkt licht samentrekkend en beschermend op de huid. Afhankelijk van de basis waarin het is verwerkt, werkt het ook indrogend, jeukstillend of verkoelend. Het moet gebruikt worden tot de blaasjes zijn ingedroogd.

Zinkoxide voorkomt niet dat de koortslip later weer terug keert. Het virus blijft dus aanwezig in de gezichtszenuwen. Het branderige tintelende gevoel kunt u tegengaan met zinkoxide. Het is verkrijgbaar in zalf of smeersel.

Antivirusmedicijnen
Antivirusmedicijnen gebruikt bij een koortslip hebben een klein effect. Met deze medicijnen kunt u proberen de koortslip iets sneller over te laten gaan. Ze voorkomen niet dat de koortslip later weer terugkeert. Ze doden het virus namelijk niet. Het virus blijft dus aanwezig in de gezichtszenuwen. Voorbeelden zijn aciclovir, valaciclovir en penciclovir.

Laatst bijgewerkt KNMP: 09-12-2014

Disclaimer

Deze tekst is geschreven door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

Vind een apotheek

Wilt u meer weten, of heeft u een vraag over uw eigen situatie? Dan raden wij u aan naar uw eigen apotheek te gaan. Uw eigen apotheker is op de hoogte van uw persoonlijke omstandigheden en kan u uitgebreid begeleiden bij uw medicijngebruik. Bent u niet in de buurt van uw eigen apotheek, dan kunt u hier ook andere apotheken vinden.

Vraag het de webapotheker

Het beste advies krijgt u bij uw eigen apotheek. Daar ontvangt u de zorg en begeleiding die is afgestemd op uw persoonlijke situatie. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan kunt u een vraag stellen aan de webapotheker. Een team van apothekers beantwoordt uw vraag in principe binnen enkele werkdagen.

Vraag het de webapotheker

Apotheek.nl gebruikt cookies om het surfgedrag op de website te analyseren.