Medicijnen en valongelukken

Zorg & gebruik

Medicijnen en valongelukken

Ouderen lopen een groter risico om te vallen. De gevolgen kunnen ernstig zijn: een botbreuk kan leiden tot blijvende lichamelijke schade en verlies van zelfstandigheid. Medicijnen kunnen een negatieve rol spelen bij valongelukken van ouderen. Vooral als iemand meer dan één medicijn gebruikt, wordt het risico op een valongeluk groter.

Trefwoord
naar zorg & gebruik

Medicijnen en valongelukken

vergroot
terug naar boven

Waarom vallen ouderen sneller?

Hoe komt het dat ouderen sneller vallen? Er zijn verschillende oorzaken:

  • Het lichaam verandert bij het ouder worden.
  • Sommige ziekten kunnen het risico op vallen vergroten.
  • Medicijnen en de bijwerkingen daarvan kunnen het risico op vallen vergroten.

Veranderingen in het lichaam

Het lichaam wordt minder soepel naarmate het ouder wordt. Niet alleen lichamelijk, maar ook inwendig en geestelijk. Zo zijn ouderen vaak duizelig als ze snel opstaan. Dat komt doordat het bij ouderen wat langer duurt voordat het lichaam zich aanpast aan het rechtop staan. Verder moeten veel ouderen `s nachts uit bed om te plassen. Door deze factoren is er een groter risico op valongelukken. 

Ook kan het verlies aan spierkracht een rol spelen. Traplopen, een opstapje nemen en opstaan uit een stoel kosten meer moeite. Soms ontbreekt onverwachts de kracht hiervoor, met een val als gevolg. Het hart en de longen kunnen minder aan. Lever en nieren werken trager of minder goed. Daardoor hebben allerlei stoffen – onder andere medicijnen – veel meer invloed bij ouderen dan bij jongere mensen.

Ziekten

Er zijn verschillende ziekten die het risico op vallen vergroten. Sommige ziekten komen juist bij ouderen veel voor. Voorbeelden zijn:

  • Diabetes, ofwel suikerziekte: (een laag bloedsuiker leidt tot duizeligheid)
  • Ziekte van Parkinson kan leiden toteen slechte aansturing van de spieren
  • Reuma, eenaandoening van de gewrichten

Medicijngebruik en bijwerkingen

Een aantal medicijnen staat erom bekend dat ze het risico op vallen Vergroten. Dit kunnen medicijnen zijn als:

  • Slaap- en kalmeringsmiddelen
  • Plastabletten
  • Medicijnen tegen hoge bloeddruk
  • Medicijnen tegen depressie
  • Medicijnen tegen epilepsie

Veel medicijnen hebben bijwerkingen. Een veel voorkomende bijwerking is duizeligheid. De kans op vallen wordt dan groter. Bovendien gaan bij ouderen de lever en nieren soms trager of minder goed werken. Daardoor blijven medicijnen langer in het lichaam en werken ze sterker. Er zitten dan meer medicijnen in het bloed en daardoor is er meer kans op bijwerkingen. Ouderen hebben daarom soms een lagere dosis medicijnen nodig dan jongere mensen. 

Als u twijfelt of u de goede dosis krijgt, overleg dan met uw arts of apotheker. U kunt de bijwerkingen van uw medicijn altijd nalezen in de bijsluiter. Ook kunt u informatie over medicijnen op deze website vinden.

Welke medicijnen kunnen het risico op vallen vergroten?

Slaap- en kalmeringsmiddelen

Er zijn kortwerkende en langwerkende slaapmiddelen. Kortwerkende middelen helpen om in te slapen en zijn de volgende ochtend uitgewerkt.

Langwerkende middelen helpen om in te slapen en daarna te blijven slapen. Er is een kans dat de versuffende werking `s morgens nog niet voorbij is. Zowel kort- als langwerkende middelen werken spierontspannend en versuffend.

Ook kalmeringsmiddelen kunnen versuffend en spierontspannend werken. Wie onder invloed van een slaap- of kalmeringsmiddel opstaat (bijvoorbeeld om `s nachts te plassen) kan daardoor moeite hebben met lopen of staan. Bovendien kan een langwerkend middel ook overdag de kans op vallen vergroten.

Plastabletten en andere medicijnen tegen hoge bloeddruk

Plastabletten worden voorgeschreven bij hoge bloeddruk of hartproblemen of wanneer iemand te veel vocht vasthoudt. Ze zorgen voor een versnelde afvoer van vocht uit het lichaam. Dat verlaagt de bloeddruk.

Ook andere medicijnen, zoals bètablokkers, die worden gebruikt bij onder meer een hoge bloeddruk of hartproblemen, zijn erop gericht de bloeddruk te verlagen.
Sommige mensen worden duizelig als ze opstaan uit bed of uit een stoel. Om duizeligheid te voorkomen is het advies langzaam op te staan en bij duizeligheid weer even te gaan liggen of zitten. Meestal wordt de duizeligheid minder als het lichaam gewend is aan de lagere bloeddruk. Het is dus vooral belangrijk te letten op duizelingen als u een nieuw medicijn krijgt, of nadat de arts de dosering heeft verhoogd.

Medicijnen tegen depressie

Sommige medicijnen tegen een depressie (antidepressiva) kunnen leiden tot sufheid. Sufheid verhoogt het risico om te vallen. Het kan helpen om het medicijn 's avonds in te nemen, zodat u overdag geen last hebt van sufheid.

Medicijnen tegen epilepsie

Sommige medicijnen tegen epilepsie kunnen sufheid, duizeligheid en evenwichtsstoornissen veroorzaken. Deze bijwerkingen verhogen het risico om te vallen. Het kan helpen om het medicijn 's avonds in te nemen, zodat u overdag geen last hebt van sufheid.

Hoe kunt u een valongeluk voorkomen?

Denkt u dat u een grotere kans loopt op valongelukken door uw medicijngebruik? Dan kunt u een aantal dingen zelf doen om een valongeluk te voorkomen.

Zijn alle medicijnen die u gebruikt nog wel nodig?

Hoe meer medicijnen iemand gebruikt, hoe groter het valrisico wordt. Het gebeurt soms dat iemand een medicijn al jaren gebruikt zonder dat het zeker is of dat nog wel nodig is. Als u meer medicijnen gebruikt, doet u er goed aan met de arts of apotheker te overleggen of alle medicijnen nog nodig zijn. Verder kunt u vragen of de dosering nog klopt of misschien omlaag kan. 

Tot slot kunnen uw arts en apotheker bekijken of u de medicijnen op de juiste manier inneemt. Uw arts en apotheker helpen u hier graag mee. Denk daarbij ook aan de middelen die u zonder recept gebruikt. Bij problemen zoekt de apotheker een oplossing en als het nodig is, overlegt hij met uw arts.

Bijwerkingen melden

Niet alle bijwerkingen van alle medicijnen zijn bekend. Merkt u bijwerkingen die de kans op vallen vergroten, zoals duizeligheid of spierzwakte? Meld dit dan bij uw arts of apotheker. Mogelijk kan de dosering omlaag in overleg met uw arts. Of mogelijk kan uw arts na overleg  een ander medicijn worden voorschrijven.

In beweging blijven

Wie zich niet fit voelt en daardoor weinig actief is, loopt een grotere kans om te vallen. Spieren hebben oefening nodig om sterk te blijven. Als het even mogelijk is, blijf dan in beweging: zelf boodschappen doen, een eindje wandelen of meedoen met ‘Meer bewegen voor ouderen' (vaak georganiseerd door de thuiszorg). Alle bewegingen helpen om een betere conditie te houden en daarmee het risico op valongelukken te verkleinen.

Goed zien

Wie slecht ziet, loopt altijd een grotere kans op valongelukken, met of zonder medicijngebruik. Ziet u slecht, maar heeft u nog geen bril of contactlenzen? Laat uw ogen meten bij een opticien. 

Struikelblokken verwijderen

Losliggende kleedjes en lange snoeren van elektrische apparaten zijn bekende struikelblokken voor mensen die niet goed ter been zijn. Leid de snoeren langs de plint en leg de kleedjes vast of verwijder ze. 

Wat kan de apotheker voor u doen?

De apotheker kan u helpen om valongelukken door medicijngebruik te voorkomen.

Voorlichting en advies

Als er een kans is dat een medicijn bijwerkingen veroorzaakt waardoor iemand makkelijker kan vallen, kan de apotheker u daarop wijzen. Een gewaarschuwd mens telt voor twee. Bovendien helpt het soms een medicijn 's avonds voor het slapengaan in te nemen in plaats van 's ochtends. De apotheker kan u daarin adviseren. Verander echter nooit zonder overleg het gebruik van uw medicijnen.

Overleg met voorschrijvende arts

De apotheker heeft een overzicht van alle medicijnen die iemand gebruikt. Bij ongewenste combinaties of hoge doseringen kan de apotheker met de voorschrijvende arts overleggen. Samen kunnen zij dan beter afwegen of het zinvol is deze combinatie van medicijnen in deze dosering voor te schrijven.

Meer informatie

www.kiesbeter.nl
Deze site van het RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, biedt betrouwbare informatie over gezondheid, ziekte, behandelingen, zorg en zorgverzekeraars.

www.veiligheid.nl
Op deze site van Consument en Veiligheid vindt u informatie over de campagne 'Een goede conditie helpt vallen voorkomen'. Onder de rubriek 'ouderen' vindt u allerlei tips om vallen te voorkomen.

Laatst bijgewerkt: 22-08-2019

Disclaimer

Deze tekst is opgesteld door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Deze tekst is gebaseerd op verschillende (wetenschappelijke) bronnen. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

Vind een apotheek

Wilt u meer weten, of heeft u een vraag over uw eigen situatie? Dan raden wij u aan naar uw eigen apotheek te gaan. Uw eigen apotheker is op de hoogte van uw persoonlijke omstandigheden en kan u uitgebreid begeleiden bij uw medicijngebruik. Bent u niet in de buurt van uw eigen apotheek, dan kunt u hier ook andere apotheken vinden.

Vraag het de webapotheker

Het beste advies krijgt u bij uw eigen apotheek. Daar ontvangt u de zorg en begeleiding die is afgestemd op uw persoonlijke situatie. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan kunt u een vraag stellen aan de webapotheker. Een team van apothekers beantwoordt uw vraag in principe binnen enkele werkdagen.

Vraag Hypotheker Vraag het de webapotheker
Barcode Scanner Logo Gelukt. We hebben uw medicijn gevonden!