methotrexaat bij kanker bij kinderen

Trefwoord
naar medicijnen

methotrexaat bij kanker bij kinderen

vergroot
terug naar boven

Waar is dit medicijn voor?

Methotrexaat heeft verschillende effecten. Dit is afhankelijk van de hoogte van de dosering en hoe vaak uw kind het moet gebruiken. Tegen kanker is vaak een hogere dosering nodig dan bij ontstekingsziekten. Hierbij wordt het soms 1 dag per week gebruikt, maar er zijn ook andere doseerschema's. Bijvoorbeeld 2 keer per week of eens in de 2 weken. In deze hoge dosering remt het de groei van cellen. Daardoor werkt het tegen kanker.

Artsen schrijven methotrexaat in hoge dosis voor bij kinderen bij verschillende soorten kanker.

De tekst hieronder gaat alleen over de toepassing tegen kanker.

Er bestaan ook andere toepassingen van methotrexaat. In lage doseringen die uw kind 1 keer per week gebruikt, onderdrukt methotrexaat het afweersysteem en remt het ontstekingen. Artsen schrijven het in deze lage dosering voor bij kinderen met chronische ontstekingsziekten van gewrichten, huid en darmen. Hiervoor is een aparte tekst beschikbaar: zie methotrexaat bij ontstekingsziekten bij kinderen.

Belangrijk
Zorg ervoor dat u precies weet hoeveel en hoe vaak uw kind dit medicijn van de arts moet gebruiken. Laat u dus uitleggen hoeveel uw kind per keer moet nemen en hoe vaak uw kind dit moet doen. Wanneer dit u niet duidelijk is, neem dan voor gebruik contact op met de arts of apotheker.

Kanker

Kanker is een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende aandoeningen, waarbij lichaamscellen zich ongeremd vermenigvuldigen. Het gevolg zijn tumoren (gezwellen) of afwijkingen in bloed en lymfebanen. Het is een ernstige ziekte die fataal kan zijn als men er niets aan doet. Dankzij nieuw onderzoek is tegenwoordig goede behandeling voor veel soorten kanker mogelijk. 

Methotrexaat wordt bij kinderen gebruikt bij verschillende soorten kanker, waaronder een vorm van leukemie, namelijk acute lymfatische leukemie (ALL). Bij leukemie ontwikkelen zich in het beenmerg te veel witte bloedcellen. Bij snelle behandeling voorkomt uw kind dat een kankergezwel doorgroeit in het omringende weefsel of dat het uitzaait. Bij uitzaaiingen ontstaat kanker op andere plaatsen in het lichaam.

Oorzaak
In elke cel zit DNA. DNA bevat de erfelijke eigenschappen van ons lichaam, zoals de bloedgroep en de kleur van de ogen. Door het DNA weten cellen wat ze moeten doen, bijvoorbeeld ook hoe snel ze zich moeten delen. Bij een celdeling ontstaan uit één cel twee dochtercellen, met exact hetzelfde DNA als de moedercel. Als het stukje DNA dat de celdeling bestuurt beschadigd raakt, kan de cel zich sneller gaan delen. De dochtercellen van elke cel bevatten dezelfde beschadiging in het DNA. Daardoor gaan ook deze cellen zich ongeremd delen, met kanker tot gevolg.

Hoe de beschadiging in het DNA ontstaat, is vaak onbekend. Het lijkt soms te komen door chemische stoffen als teer in tabaksrook, of door asbest, alcohol, te veel of te vet voedsel, straling of door een erfelijke aanleg.

Verschijnselen
Kanker is een verraderlijke ziekte. Elke kankersoort veroorzaakt weer andere klachten. In het beginstadium zijn er vaak helemaal geen verschijnselen. Pas als een kankergezwel tegen zenuwen aandrukt of in botten zit, kan iemand pijn gaan voelen. Sommige klachten komen bij vrijwel alle kankersoorten voor, zoals erge vermoeidheid, gebrek aan eetlust en sterke vermagering (bijvoorbeeld meer dan 3 kilo per maand). Er zijn echter ook andere verschijnselen. 

Bij leukemie komen voor:

  • zwellingen van de lymfeklieren (in hals, onder de oksels en in de liezen);
  • vaker infecties;
  • bloedneuzen;
  • blauwe plekken.​

Behandeling
De behandeling hangt af van de plaats waar de kanker zit en het stadium van de ziekte. Operatie, chemotherapie met cytostatica en bestraling zijn de meest voorkomende behandelingsmethoden. In de meeste gevallen worden meerdere cytostatica gecombineerd voor één chemotherapie.

Methotrexaat kan worden gebruikt als tabletten, als injecties voor in een bloedvat of als injecties voor in het ruggenmerg.

Bij leukemie wordt methotrexaat soms ook gebruikt om te voorkomen dat leukemie terugkeert. Of om hersenvliesontsteking door de leukemie te voorkomen. In dat geval wordt het via het ruggenmerg toegediend (intrathecaal).

Lees meer over kanker

Ervaring bij kinderen

Methotrexaat is officieel geregistreerd bij kinderen. Registratie betekent dat de fabrikant methotrexaat bij kinderen uitgebreid heeft onderzocht. De overheid heeft vervolgens goedgekeurd dat het medicijn verkrijgbaar is. Uit het onderzoek van de fabrikant blijkt dat het bij kinderen werkt en veilig is.

Hoe werkt dit medicijn en welk effect heeft het?

Methotrexaat remt de groei van de kankercellen. Lichaamscellen en ook kankercellen hebben foliumzuur nodig om zich te kunnen vermenigvuldigen en zo te groeien. Methotrexaat verhindert de aanmaak van foliumzuur in cellen en gaat zo de groei van kankercellen tegen.

Hoe moet uw kind dit medicijn gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

Let op de dosering!
Een te hoge dosering of overmatig gebruik kan ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid van uw kind.

Daarom adviseren wij u alert te zijn!
Controleer het voorschrift op het recept en etiket van het medicijndoosje van uw kind.

Als het (doserings)voorschrift op het etiket is veranderd ten opzichte van de voorafgaande keren en u bent daar niet over geïnformeerd, is het van belang de behandelend arts te vragen of de gegevens kloppen.

Hoe?

Tabletten

  • Laat uw kind de tablet heel innemen met een half glas water, zonder kauwen.
    • Breek de tabletten niet door. Ziet u bij het openmaken van de verpakking kapotte tabletten? Sluit de verpakking dan weer goed en breng deze terug naar de apotheek.
    • In plaats van met water kan uw kind sommige tabletten ook innemen met bijvoorbeeld melk, limonade of vruchtensap, of met zacht voedsel zoals een lepel appelmoes, jam of vruchtenyoghurt. Vraag na bij de apotheker wat de mogelijkheden zijn.
    • Heeft uw kind moeite met het heel doorslikken van een tablet? Bekijk dan het instructiefilmpje 'Slikken van medicijnen'. Hierin kunt u zien hoe een kind de tablet het beste kan innemen.
  • Voorkom dat poeder van de tabletten zich door het huis verspreidt, anders kunnen de huisgenoten van uw kind er mee in aanraking komen.
  • Krijgt u wat poeder uit gebroken tabletten op uw huid of in uw ogen? Was uw huid dan goed af. Spoel uw ogen met veel water.
  • Komen anderen toch met dit medicijn in contact? Raad hen dan aan zich meteen af te spoelen. Zo beperken ze de risico's tot het minimum.

Injecties
Meestal krijgt uw kind dit medicijn in het ziekenhuis of in de polikliniek toegediend door een gespecialiseerde verpleegkundige.

Krijgt uw kind dit medicijn thuis toegediend door de verpleegkundige? U zult merken dat de verpleegkundige zo hygiënisch mogelijk zal werken. Dit om te voorkomen dat de verpleegkundige zelf of de huisgenoten van uw kind in contact komen met het medicijn. De procedure houdt het volgende in:

  • Handen wassen voor en na het klaarmaken en toedienen van de injectie.
  • Het gebruiken van wegwerpmatjes om morsen te voorkomen.
  • Het gebruiken van wegwerpdoekjes om gemorst materiaal op te nemen.
  • Alle gebruikte spuiten en naalden gaan in een speciale kunststof afvalcontainer (deze is bij de apotheek te krigen, een volle container is hier in te leveren).
  • Alle andere gebruikte materialen gaan in een dubbele afvalzak en kunt u met het huisvuil weggooien. Zorg ervoor dat kinderen niet bij de afvalzak kunnen komen!

Wanneer?

Per soort kanker is er een ander type behandeling met een ander toedieningsschema. De arts bepaalt dit individueel. Gebruikelijk is eenmaal per week of eenmaal per 2 weken een bepaald aantal tabletten of injecties. Ook komen kuren voor van enkele dagen achter elkaar of van enkele dagen per week.

Hoe lang?

Het is afhankelijk van het type kanker hoe lang uw kind dit medicijn moet gebruiken. Soms wordt methotrexaat gebruikt om het terugkomen van de ziekte te voorkomen.

Wat te doen met urine, ontlasting, bloed, wondvocht of braaksel?
Voor de directe omgeving van uw kind, zoals huisgenoten, is het verstandig contact te vermijden met de lichaamsvloeistoffen van uw kind. Dit betekent niet dat aanraken of zoenen verboden is. Het gaat alleen om maatregelen om niet in aanraking te komen met urine, ontlasting, bloed, wondvocht of braaksel, omdat het geneesmiddel hierin aanwezig is.

Voor urine, bloed, wondvocht en braaksel: neem tot minimaal 3 dagen na de laatste dosering de volgende maatregelen.
Voor ontlasting: neem deze maatregelen tot minimaal 7 dagen na de laatste dosering.

  • Jongens kunnen het best zittend plassen, om spatten te voorkomen. Laat uw kind na elk toiletbezoek de handen wassen.
  • Laat uw kind na het gebruik van het toilet tweemaal achtereen doorspoelen, met het wc-deksel dicht. Zo voorkomt hij spatten. Maak het toilet elke dag schoon.
  • Doe kleding of beddengoed met urine, ontlasting, bloed of braaksel meteen in de wasmachine. Gebruik daarbij wegwerphandschoenen.
  • Neem urine, ontlasting en braaksel op met een wegwerpmatje of keukenpapier. Gebruik hierbij ook handschoenen. Gooi de materialen weg in een dubbele afvalzak. Maak de plek daarna eventueel schoon met een sopje. Spoel het sopje door het toilet.
  • Ook bloed en wondvocht kunnen het medicijn of restanten ervan bevatten. Daarom gebruikt men bij de behandeling van wonden altijd wegwerphandschoenen. U kunt verband, gaasjes en al het overige wegwerpmateriaal in een dubbele afvalzak doen.

Bijwerkingen

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven. De meeste bijwerkingen die bekend zijn, zijn gemeld bij volwassenen. Over bijwerkingen bij kinderen is minder bekend dan bij volwassenen. Waarschijnlijk kunnen de bijwerkingen die bij volwassenen gemeld zijn, ook voorkomen bij kinderen. Zie voor deze bijwerkingen en hoe vaak deze voorkomen de informatie over methotrexaat bij kanker bij volwassenen.

Dit middel heeft een krachtige werking op de celdeling, niet alleen van kankercellen maar ook van gezonde lichaamscellen.

Dat komt doordat methotrexaat de aanmaak van foliumzuur verhindert in zowel kankercellen als gezonde lichaamscellen. Lichaamscellen en ook kankercellen hebben foliumzuur nodig om zich te kunnen vermenigvuldigen en zo te groeien. De bijwerkingen ontstaan doordat gezonde cellen een tekort aan foliumzuur krijgen. Dit is vooral op plaatsen waar de cellen zich van nature snel delen. Dit zijn de slijmvliezen van mond, maag en darmen, de huid, de haren en het bloed.

Na elke kuur zal de arts foliumzuur of folinezuur voorschrijven om het tekort aan foliumzuur in de cellen op te vangen. Dit beschermt de gezonde cellen, maar niet de kankercellen.

Door de lijst van bijwerkingen kan het lijken dat het middel erger is dan de kwaal. Maar de bijwerkingen komen lang niet bij iedereen in dezelfde mate voor. Bovendien gaan de bijwerkingen na de chemokuur geleidelijk over.

Bijwerkingen waarvan bekend is dat ze bij kinderen kunnen voorkomen, zijn:

  • Snel na toediening: misselijkheid, braken en ernstige diarree. Bij misselijkheid schrijft de arts een antibraakmiddel voor. Zorg dat uw kind extra drinkt als hij diarree heeft en moet overgeven.
  • Binnen 3 tot 5 dagen na toediening: pijnlijke tong, mond of keel, aften, maagpijn en zuurbranden. Deze bijwerkingen ontstaan door ontsteking van de slijmvliezen van mond, keel, slokdarm, maag en darmen. U kunt dit zien aan een vuurrode kleur van de slijmvliezen. Eten en drinken kunnen hierdoor pijnlijk zijn. In veel gevallen helpt het om op ijsblokjes te zuigen. Verzorg het gebit van uw kind extra goed door een aantal maal per dag te poetsen met een zachte tandenborstel. Ook kan uw kind spoelen met een desinfecterende mondspoeling. Om maagpijn en brandend maagzuur te bestrijden, kan de arts een maagbeschermend middel voorschrijven. Heeft uw kind (aanleg voor) een maagzweer of heeft hij een darmontsteking? Dan zal de arts uw kind vooraf en tijdens het gebruik controleren, zodat de maag- of darmklachten niet te zeer verergeren. Overigens wordt dit medicijn soms juist gebruikt door kinderen met bepaalde darmontstekingen, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa.
  • Hoofdpijn, vermoeidheid.
  • Binnen 1 tot 2 weken na toediening: verhoogde kans op infecties, bloedarmoede en een verhoogde kans op bloedingen, zoals bloedneuzen. Deze bijwerkingen ontstaan doordat het lichaam van uw kind minder rode en witte bloedcellen en minder bloedplaatjes aanmaakt. Tijdens de behandeling zal de arts daarom regelmatig het bloed van uw kind controleren. Neem bij de volgende verschijnselen contact op met de arts: onverklaarbare koorts of keelpijn, blaasjes in de mond en keel, bloedneuzen, onverklaarbare blauwe plekken en extreme vermoeidheid. Door het tekort aan witte bloedcellen is uw kind ook bevattelijker voor infecties door virussen, bacteriën of schimmels. Neem altijd contact op met de arts bij infecties zoals verkoudheid, keelontsteking, griep, steenpuisten en andere huidinfecties.
  • Schade aan de lever of de nieren. De arts zal de lever en nieren van uw kind daarom zeer regelmatig controleren. Voordat uw kind dit medicijn gaat gebruiken, zal de arts uw kind zijn bloed op lever- of nieraandoeningen controleren. Bij een ernstige lever- of nieraandoening zal de arts een ander medicijn proberen te vinden. Waarschuw de arts bij ernstige misselijkheid, ernstige diarree met bloed, kortademigheid en bij gele verkleuring van de huid en het tandvlees (dit laatste wijst op een leverziekte). Door veel te drinken kan uw kind de schade aan de nieren beperken.

Neem contact op met de verpleegkundige of arts als uw kind te veel last heeft van bijwerkingen. Soms is het nodig om de dosering aan te passen zodat de bijwerkingen verminderen. Soms ook zal de arts een ander medicijn voorschrijven tegen de bijwerkingen.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Hoe is dit medicijn verkrijgbaar?

Methotrexaat bij kanker is voor kinderen te verkrijgen in:

  • tabletten;
  • injecties.

Een andere veel gebruikte benaming voor methotrexaat is MTX.

Meer informatie

Meer informatie over dit medicijn vindt u bij methotrexaat bij kanker bij volwassenen. In deze tekst vindt u onder andere informatie over:

  • wat u moet doen als een dosis is vergeten;
  • of het mogelijk is om zomaar met dit medicijn te stoppen;
  • of het medicijn samen mag met andere medicijnen.

Voor deze onderwerpen is de informatie voor kinderen en volwassenen hetzelfde, of is er geen specifieke informatie voor kinderen bekend.

Laatst bijgewerkt: 22-10-2019

Disclaimer

Deze tekst is geschreven door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Voor het opstellen van deze teksten is gebruik gemaakt van het Kinderformularium van het NKFK en andere wetenschappelijke bronnen. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

methotrexaat bij kanker bij kinderen is te gebruiken bij:

Vind een apotheek

Wilt u meer weten, of heeft u een vraag over uw eigen situatie? Dan raden wij u aan naar uw eigen apotheek te gaan. Uw eigen apotheker is op de hoogte van uw persoonlijke omstandigheden en kan u uitgebreid begeleiden bij uw medicijngebruik. Bent u niet in de buurt van uw eigen apotheek, dan kunt u hier ook andere apotheken vinden.

Vraag het de webapotheker

Het beste advies krijgt u bij uw eigen apotheek. Daar ontvangt u de zorg en begeleiding die is afgestemd op uw persoonlijke situatie. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan kunt u een vraag stellen aan de webapotheker. Een team van apothekers beantwoordt uw vraag in principe binnen enkele werkdagen.

Vraag Hypotheker Vraag het de webapotheker
Barcode Scanner Logo Gelukt. We hebben uw medicijn gevonden!