methotrexaat bij ontstekingsziekten bij kinderen

Trefwoord
naar medicijnen

methotrexaat bij ontstekingsziekten bij kinderen

vergroot
terug naar boven

Waar is dit medicijn voor?

Methotrexaat heeft verschillende effecten. Het type effect is afhankelijk van de hoogte van de dosering en hoe vaak uw kind het moet gebruiken. Als ontstekingsremmer is methotrexaat in een lage dosering nodig, die uw kind eenmaal per week gebruikt. In deze lage dosering onderdrukt methotrexaat het afweersysteem en remt het ontstekingen.

Artsen schrijven methotrexaat in deze lage dosis voor bij zogenaamde auto-immuunziekten. Dit zijn aandoeningen waarbij het natuurlijk afweermechanisme zich tegen het eigen lichaam keert. Artsen schrijven methotrexaat voor bij kinderen met dergelijke aandoeningen, zoals:

  • juveniele idiopathische arthritis (jeugdreuma);
  • de ziekte van Crohn;
  • juveniele dermatomyositis.

De tekst hieronder gaat alleen over deze toepassing als ontstekingsremmer.

Er bestaan ook andere toepassingen van methotrexaat. In hogere doseringen per keer, remt methotrexaat de groei van cellen. Artsen schrijven het in deze hoge dosis voor bij kinderen met kanker. Hiervoor is een aparte tekst beschikbaar: zie methotrexaat bij kanker bij kinderen.

Belangrijk
Zorg dat u precies weet hoeveel en hoe vaak uw kind dit medicijn van de arts moet gebruiken. Laat u dus uitleggen hoeveel tabletten uw kind per keer moet innemen en hoe vaak uw kind dit per week moet doen. Wanneer dit voor u niet duidelijk is, neem dan voor gebruik contact op met de arts of apotheker.

Juveniele idiopathische arthritis (jeugdreuma, reuma bij kinderen)

Jeugdreuma of juveniele idiopathische artritis is een verzamelnaam voor gewrichtsontstekingen bij kinderen. Er is sprake van een ontsteking van de gewrichten. Het geeft pijn, stijfheid en zwelling in de gewrichten van bijvoorbeeld handen, polsen, enkels of voeten. Door de ontsteking wordt het gewricht dik en gevoelig, soms ook warm. Op den duur kunnen de gewrichten beschadigd raken of kan groeiachterstand optreden.

Lees meer over juveniele idiopathische arthritis (jeugdreuma, reuma bij kinderen)

Ziekte van Crohn

Verschijnselen
Bij de ziekte van Crohn zijn delen van de darm chronisch ontstoken, zonder dat er sprake is van een infectie. Meestal is het laatste deel van de dunne darm en het eerste deel van de dikke darm aangedaan.

De ontsteking veroorzaakt buikpijn, koorts, diarree, moeheid en gewichtsverlies. De ziekte van Crohn is een chronische aandoening. Periodes met weinig klachten worden afgewisseld met periodes waarin de ziekte opvlamt.

Oorzaak
De precieze oorzaak van de ziekte van Crohn is niet bekend. Waarschijnlijk is het afweersysteem in de war en valt deze goede bacteriën in de darm aan. Hierdoor ontstaat een ontsteking die de darmen verder beschadigt. De ontsteking dringt diep door tot de spierlagen van de darmen. Meestal is het laatste deel van de dunne darm en het eerste deel van de dikke darm aangedaan. Door de chronische ontsteking ontstaan verdikkingen in de darm, waar de ontlasting moeilijk langs kan. Ook ontstaan verbindingsbuisjes (fistels) van de darm naar andere organen, zoals de blaas, de vagina en tussen delen van de darm onderling.

Behandeling
De behandeling is erop gericht om de pijn en ontsteking te remmen en verdikkingen en fistels in de darmen te voorkomen. De arts kan naast voedingstherapie ook azathioprine bij kinderen met de ziekte van Crohn voorschrijven. De arts kan daarna bijnierschorshormonen (corticosteroïden) voorschrijven in klysma's of als tabletten om in te nemen. Mocht dit onvoldoende helpen of niet mogelijk zijn, dan kan de arts methotrexaat voorschrijven. Meestal moet uw kind bovendien corticosteroïden gebruiken.

Lees meer over ziekte van crohn

Overige huidaandoeningen

Methotrexaat wordt bij kinderen gebruikt bij juveniele dermatomyositis, waarbij zowel de huid als de spieren zijn ontstoken. Het is een ernstige huidaandoening bij kinderen, veroorzaakt door allergie of een afweerreactie tegen de eigen lichaamscellen.

Lees meer over overige huidaandoeningen

Ervaring bij kinderen

In de bijsluiter kunt u terugvinden dat methotrexaat wordt gebruikt bij:

  • kinderen vanaf 3 jaar met juveniele idiopathische arthritis (jeugdreuma).

Methotrexaat is bij deze aandoening en leeftijd officieel geregistreerd. Registratie betekent dat de fabrikant methotrexaat bij kinderen uitgebreid heeft onderzocht. De overheid heeft vervolgens goedgekeurd dat het medicijn verkrijgbaar is. Uit het onderzoek van de fabrikant blijkt dat het bij kinderen werkt en veilig is.

Er is ook onderzoek gedaan naar methotrexaat bij:

  • kinderen met de ziekte van Crohn;
  • kinderen met juveniele dermatomyositis.

Deze aandoeningen staan niet in de bijsluiter. Maar ook in deze gevallen blijkt methotrexaat te werken en is het veilig. Daarom schrijft de arts methotrexaat ook voor bij kinderen met deze aandoeningen. Dit wordt off-label-gebruik genoemd.

Hoe werkt dit medicijn en welk effect heeft het?

  • Jeugdreuma: methotrexaat onderdrukt de afweer en remt ontstekingen. De jeugdreuma wordt hierdoor afgeremd en het ziekteproces wordt rustiger. Op de lange termijn zullen de klachten als pijn, stijfheid en zwelling afnemen. Het werkt dus niet heel snel tegen de pijnklachten.
    Medicijnen die niet snel werken bij reuma, maar pas op de langere termijn noemt men een DMARD: Disease Modifying Antirheumatic Drugs,
  • Ziekte van Crohn: methotrexaat remt de ontsteking. Als er minder ontstekingen zijn neemt de buikpijn en diarree af en ontstaan er minder verdikkingen en fistels.
  • Juveniele dermatomyositis: methotrexaat remt ontstekingsreacties.

Hoe lang duurt het voordat dit medicijn werkt?

  • Jeugdreuma: het effect van methotrexaat is na 6 tot 8 weken te merken.
  • Ziekte ven Crohn: het effect van methotrexaat is na ongeveer 2 maanden te merken.
  • Juveniele dermatomyositis: het effect van methotrexaat is na 4 - 6 weken te merken.

Hoe moet uw kind dit medicijn gebruiken?

Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek.

Let op de dosering!
Een te hoge dosering of overmatig gebruik kan ernstige gevolgen hebben voor de gezondheidvan uw kind.

Daarom adviseren wij u alert te zijn!
Controleer het voorschrift op het recept en etiket van het medicijndoosje.

Als het (doserings)voorschrift op het etiket is veranderd ten opzichte van de voorafgaande keren en u bent daar niet over geïnformeerd, is het van belang de behandelend arts te vragen of de gegevens kloppen.

Hoe?

  • Injecties: meestal heeft u geleerd om uw kind te injecteren, of doet uw partner dat. Soms worden de injecties door de wijkverpleegkundige of arts toegediend.
  • Tabletten: laat uw kind de tablet innemen met een half glas water.
    • In plaats van met water kan uw kind sommige tabletten ook innemen met bijvoorbeeld melk, limonade of vruchtensap, of met zacht voedsel zoals een lepel appelmoes, jam of vruchtenyoghurt. Vraag na bij de apotheker wat de mogelijkheden zijn.
    • Heeft uw kind moeite met het heel doorslikken van een tablet? Bekijk dan het instructiefilmpje 'Slikken van medicijnen'. Hierin kunt u zien hoe een kind de tablet het beste kan innemen.
    • Heeft dat onvoldoende effect? Neem dan contact op met de apotheker. Sommige tabletten mag u fijnstampen of uiteen laten vallen in water. Maar let op: er zijn ook tabletten die u niet mag fijnstampen of uiteen mag laten vallen omdat het medicijn dan minder goed of zelfs niet meer werkt. Soms kan het medicijn hierdoor vies smaken. Of uw kind krijgt eerder last van bijwerkingen, zoals maagklachten. Vraag dit dus eerst aan de apotheker.

Wanneer?

  • Uw kind moet dit medicijn 1 keer per week gebruiken, nooit dagelijks. Soms krijgt uw kind dan een injectie of kunt u die zelf toedienen. Soms slikt uw kind tabletten.
  • Kies een vaste dag in de week waarop u uw kind de medicatie laat innemen. Dit geeft structuur aan het methotrexaatgebruik van uw kind. Uw kind kan deze dag ook door de apotheek op het medicijnetiket laten zetten.
  • Methotrexaat kan misselijkheid geven. Het is daarom aan te raden voor de inname een dag uit te kiezen dat het uw kind beter uitkomt. Om maagklachten te verminderen, kan uw kind de tabletten het beste met wat voedsel innemen.

Kloppen de gegevens op het recept of etiket van de medicijnverpakking niet met bovengenoemde feiten, neem dan voor het gebruik contact op met de behandelend arts en/of apotheker.

Hoe lang?

Het kan enkele weken tot maanden duren voor uw kind iets merkt van het gunstige effect van dit medicijn. Voor die tijd kan uw kind misschien al wel last krijgen van sommige bijwerkingen. Het is de moeite waard het gebruik toch door te zetten. Voor veel mensen weegt het voordeel van het gebruik uiteindelijk duidelijk op tegen het nadeel. Als het medicijn is aangeslagen zal de arts meestal langzaam proberen de dosering weer wat te verlagen. Dan zullen de bijwerkingen ook minder worden.

Als methotrexaat een gunstig effect heeft, moet uw kind dit medicijn waarschijnlijk langdurig gebruiken (maanden tot jaren).

Bijwerkingen

Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven. De meeste bijwerkingen die bekend zijn, zijn gemeld bij volwassenen. Over bijwerkingen bij kinderen is minder bekend dan bij volwassenen. Waarschijnlijk kunnen de bijwerkingen die bij volwassenen gemeld zijn, ook voorkomen bij kinderen. Zie voor deze bijwerkingen en hoe vaak deze voorkomen de informatie over methotrexaat bij ontstekingsziekten bij volwassenen.

Methotrexaat werkt bij veel aandoeningen goed. Een nadeel van het sterke effect is dat het ook bijwerkingen geeft. Niet iedereen is even gevoelig voor deze bijwerkingen. Ook maakt het uit hoeveel methotrexaat uw kind gebruikt.

Veel bijwerkingen ontstaan doordat methotrexaat de aanmaak van foliumzuur verhindert. Lichaamscellen hebben foliumzuur nodig om zich te kunnen vermenigvuldigen en zo te groeien. De bijwerkingen ontstaan door het tekort aan foliumzuur in de gezonde cellen. Dat is vooral het geval op plaatsen waar de cellen zich van nature snel delen. Dit zijn de slijmvliezen van de mond, maag en darmen, de huid, het haar en het bloed.

Daarom schrijft de arts behalve methotrexaat ook foliumzuur of folinezuur voor op de dagen dat uw kind methotrexaat niet gebruikt. De kans op bijwerkingen is dan minder groot.

Bijwerkingen waarvan bekend is dat ze bij kinderen kunnen voorkomen, zijn:

  • Binnen een paar uur na toediening: misselijkheid, braken en diarree. Gebruikt uw kind de tabletten en heeft hij binnen 2 uur na inname gebraakt, raadpleeg dan de arts. De arts kan u vertellen of uw kind alsnog nieuwe tabletten moet nemen en wanneer uw kind de volgende dosis moet nemen.
  • Binnen enkele dagen: pijnlijke tong, mond of keel, aften, maagpijn en zuurbranden. Deze bijwerkingen ontstaan door ontsteking van de slijmvliezen van mond, keel, slokdarm, maag en darmen. U kunt dit zien aan een vuurrode kleur van de slijmvliezen. Eten en drinken kunnen hierdoor pijnlijk zijn. In veel gevallen helpt het om op ijsblokjes te zuigen. Verzorg het gebit van uw kind extra goed door een aantal maal per dag te poetsen met een zachte tandenborstel. Ook kan uw kind spoelen met een desinfecterende mondspoeling. Om maagpijn en brandend maagzuur te bestrijden, kan de arts een maagbeschermend middel voorschrijven. Heeft uw kind (aanleg voor) een maagzweer of heeft hij een darmontsteking? Dan zal de arts uw kind vooraf en tijdens het gebruik controleren, zodat de maag- of darmklachten niet te zeer verergeren. Overigens wordt dit medicijn soms juist gebruikt door kinderen met bepaalde darmontstekingen, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa
  • Hoofdpijn, vermoeidheid.
  • Na gebruik gedurende enige weken: bloedarmoede, een verhoogde kans op infecties en een verhoogde kans op bloedingen, zoals bloedneuzen. Deze bijwerkingen ontstaan doordat het lichaam van uw kind minder rode en witte bloedcellen en minder bloedplaatjes aanmaakt. Tijdens de behandeling zal de arts daarom regelmatig het bloed van uw kind controleren. Neem bij de volgende verschijnselen contact op met de arts: onverklaarbare koorts of keelpijn, blaasjes in de mond en keel, bloedneuzen, onverklaarbare blauwe plekken en extreme vermoeidheid. Door het tekort aan witte bloedcellen is uw kind ook bevattelijker voor infecties door virussen, bacteriën of schimmels. Neem altijd contact op met de arts bij infecties zoals verkoudheid, keelontsteking, griep, steenpuisten en andere huidinfecties.
  • Na gebruik gedurende meerdere maanden: kans op schade aan de lever of de nieren. De arts arts zal de lever en nieren van uw kind daarom zeer regelmatig controleren. Waarschuw de arts bij ernstige misselijkheid, ernstige diarree met bloed, kortademigheid en bij gele verkleuring van de huid en het tandvlees (dit laatste wijst op een leverziekte). Bij een ernstige lever- of nieraandoening mag uw kind geen methotrexaat gebruiken. Daarom zal de arts al voordat uw kind dit medicijn gaat gebruiken het bloed van uw kind op lever- of nieraandoeningen controleren.

Neem contact op met de arts als uw kind te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen. Misschien heeft hij minder last van de bijwerkingen met een lagere dosis of als hij ook foliumzuur of folinezuur slikt. Bij sommige kinderen helpt het om injecties in plaats van tabletten te gebruiken.

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Hoe is dit medicijn verkrijgbaar?

Methotrexaat bij ontstekingsziekten is voor kinderen te verkrijgen in:

  • injecties;
  • tabletten.

Een andere veelgebruikte benaming voor methotrexaat is MTX.

Meer informatie

Meer informatie over dit medicijn vindt u bij methotrexaat bij ontstekingsziekten bij volwassenen. In deze tekst vindt u onder andere informatie over:

  • wat u moet doen als een dosis is vergeten;
  • of het mogelijk is om zomaar met dit medicijn te stoppen;
  • of het medicijn samen mag met andere medicijnen.

Voor deze onderwerpen is de informatie voor kinderen en volwassenen hetzelfde, of is er geen specifieke informatie voor kinderen bekend.

Laatst bijgewerkt: 10-07-2018

Disclaimer

Deze tekst is geschreven door het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. Voor het opstellen van deze teksten is gebruik gemaakt van het Kinderformularium van het NKFK en andere wetenschappelijke bronnen. Hoewel bij het opstellen van de tekst uiterste zorgvuldigheid is betracht, is de KNMP niet aansprakelijk voor eventuele schade die zou kunnen voortvloeien uit enige onjuistheid in deze tekst.

methotrexaat bij ontstekingsziekten bij kinderen is te gebruiken bij:

Vind een apotheek

Wilt u meer weten, of heeft u een vraag over uw eigen situatie? Dan raden wij u aan naar uw eigen apotheek te gaan. Uw eigen apotheker is op de hoogte van uw persoonlijke omstandigheden en kan u uitgebreid begeleiden bij uw medicijngebruik. Bent u niet in de buurt van uw eigen apotheek, dan kunt u hier ook andere apotheken vinden.

Vraag het de webapotheker

Het beste advies krijgt u bij uw eigen apotheek. Daar ontvangt u de zorg en begeleiding die is afgestemd op uw persoonlijke situatie. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan kunt u een vraag stellen aan de webapotheker. Een team van apothekers beantwoordt uw vraag in principe binnen enkele werkdagen.

Vraag Hypotheker Vraag het de webapotheker
Barcode Scanner Logo Gelukt. We hebben uw medicijn gevonden!